"De retrocessie is dood, leve..."

Er werd volop vooruitgeblikt op de gevolgen van het retrocessieverbod. Wat is er een kwartaal later van uitgekomen?

'Duizenden klantengesprekken’ hebben de private bankers van ABN Amro MeesPierson de afgelopen maanden gevoerd, zo vertelde hun nieuwe directeur Jos ter Avest onlangs in de media. Vanwege de afschaffing van de retrocessie - distributievergoeding voor beleggingsproducten – met ingang van dit jaar.

Vooral de grootbanken hebben daar jarenlang goed aan verdiend. En omdat de banken af willen van beleggingsadvies, waarbij uiteindelijk de klant zelf bepaalt wat er wordt ge- en verkocht, maar de banken toch ook een risico op aansprakelijkheid behouden als hun adviezen achteraf verkeerd uitpakken. Strengere regels van wetgevers en toezichthouders maken dat risico steeds onaantrekkelijker.

Die retrocessie is afgeschaft onder druk van AFM. Zo wil de waakhond de kosten voor beleggers verlagen, en meer helderheid krijgen over de aard en hoogte van de kosten die de belegger nog wel betaalt. En natuurlijk moeten perverse prikkels worden weggenomen die er toe leidden dat niet het beste fonds werd aangeboden, maar het fonds waarvoor de bank de hoogste commissie ving. Het verlagen van de kosten lijkt voorlopig nog niet gelukt, zo concludeerde het VEB-blad Effect onlangs.

De banken hebben de kosten voor beleggingsproducten verlaagd, maar de kosten voor advies en beheer verhoogd. Bovendien proberen zij hun klanten meer richting eigen beleggingsfondsen te sturen, waar meer aan kan worden verdiend. Dat is ook nooit de bedoeling geweest bij het tackelen van de perverse prikkel. Banken zonder eigen fondsen lanceren nu diensten waarmee toch een vergoeding kan worden binnenge- hengeld die de distributievergoeding kan vervangen.

Zoals multimandaat-modelportefeuilles, waarvoor zij een beheervergoeding kunnen rekenen. “Daarmee leggen zij eigenlijk een nieuwe kostenschil om de oude fondsenportefeuilles,” stelt Effect. “Het is glashelder: de wegvallende inkomsten uit retourprovisies moeten worden gecompenseerd.” Wat verandert er echt? IEXProfs maakte een tussenbalans op door een groot aantal banken en vermogensbeheerders drie stellingen voor te leggen.

1. Doe-het-zelfbeleggen neemt een grote vlucht

Binck, het grootste doe-het-zelfhuis van beleggend Nederland, ziet massaal nieuwe klanten toestromen, “en die komen inderdaad van de grootbanken”, aldus woordvoerder Harmen van der Schoor. Het afgelopen jaar steeg het aantal rekeninghouders bij Binck met 4%, van 279.000 naar 290.000. Maar het totale belegde vermogen op al die rekeningen nam toe van 6,3 naar 7,7 miljard euro, een groei van 18%.

Bijna de helft van die groei vond plaats in het vierde kwartaal. Dat duidt op, mogelijk, een nog grotere volksverhuizing in 2014. Veel nieuwe klanten stapten over naar Binck omdat hun grootbank hen naar beheer trachtte te praten. “Dat is ten dele gelukt,” constateert Van der Schoor. Binnen ABN Amro MeesPierson verhuisde 5 miljard euro van advies naar zelf doen, aldus Ter Avest.

Hij erkent dat execution only goedkoper is. “Maar beleggen is niet iets wat je er zo maar even bij doet. Daar heb je echt expertise, tijd en aandacht voor nodig.” Zelf denkt hij dat veel van zijn klanten zullen terugkeren naar advies, als zij aan het eind van het eerste kwartaal van 2014 hun eerste rekening krijgen voor execution only. Ter Avest zou dat een goede ontwikkeling vinden.

Maar voor zover de klant nog behoefte heeft aan begeleiding, zoekt hij die voorlopig liever bij een goedkopere specialist die zich alleen met beleggen bezighoudt, zoals Binck. Bincks online platform voor zelfkazende beleggers geldt al jaren als het beste van Nederland. Binck is allang niet meer de goedkoopste, maar wel goedkoper en transparanter dan de grootbanken.

Ook ING biedt sinds kort online execution only aan, onder de naam Zelf Vermogensopbouw. ING heeft al haar fondsbeleggers inmiddels overgezet naar dit in eigen beheer ontwikkelde platform. Assetmanager ING IM lanceerde weer een eigen initiatief, FitVermogen, een execution only-platform met ‘prijswinnende fondsen’- van datzelfde ING IM, natuurlijk. Robeco doet meer om Robeco One (ook al kant- en-klare profieloplossingen) als One Stop Shop neer te zetten, nadat de navelstreng met Rabobank wreed werd doorgeknipt.

2. Veel vermogende beleggers schuiven op van advies naar beheer

Hier is de beweging richting eenvoud, transparantie en lagere kosten zo mogelijk nog spectaculairder. Bij Binck-zuster Alex Vermogensbeheer steeg het aantal rekeninghouders vorig jaar met 63%, van 22.400 naar 36.600. Het vermogen dat zij daar parkeerden verdubbelde zelfs, van 1 tot 2,1 miljard euro. Ook bij de kleinere onafhankelijke vermogensbeheerder Indexus komen ze handen en voeten te kort om alle verhuizers goed te bedienen.

Maar ook de grootbanken zagen heel wat klanten kiezen voor multi-mandaten en andere nieuwe beheervormen. De bestaande klanten van ABN Amro MeesPierson verhuisden nog eens 5 miljard van advies naar beheer. En de marktleider zag zijn beheerd vermo gen van Nederlandse klanten vorig jaar met eenzelfde bedrag groeien tot 82 miljard euro. Daarvan was 1,5 miljard echt nieuw geld – nog net iets meer dan Binck won.

Ook SNS Reaal, dat haar fondsplatform Fundcoach aan Binck overdeed, meldt een aanwas van vermogen in modelportefeuilles, zonder cijfers te geven. ING wil slechts kwijt dat haar beleggende klanten fifty-fifty zijn verdeeld over zelf doen en advies en beheer. De uitdagers van de grootbanken – niet zelden vermogensbeheerders die portefeuilles vooral met goedkope indexproducten inrichten – hebben dus nog een lange weg te gaan.

Zij doen hun voordeel met de ontmoediging van advies bij de banken, meldt Peter van der Slikke van Top Capital (vanaf 5 ton) en iBeleggen (vanaf 15 duizend). Deze pure indexbelegger wil juist “per se een zorgplichtverantwoordelijkheid dragen” en doet dus uitsluitend advies en beheer. “Als je adviseert, dan moet je er ook voor durven gaan en staan.” Binnen een paar jaar groeide Top Capital naar een beheerd vermogen van 350 miljoen euro voor 185 klanten, en iBeleg- gen naar 30 miljoen voor 360 klanten.

3. Passief beleggen rukt op, omdat de prikkel om dure actieve producten te verkopen is vervallen

De grootbanken stoppen tegenwoordig wel trackers in hun modelportefeuilles, maar maken (de toename van) het aandeel Passief niet bekend. Rabobank wil alleen kwijt dat dit erg hard groeit. De bank verruilde zo’n 1,5 miljard aan Robeco-fondsen naar indexfondsen van BlackRock. Bij SNS Reaal belegt het overgrote merendeel van de klanten nog steeds in actief beheerde beleggingsfondsen.

De groei van passief beleggen vindt voor een deel ook buiten de grootbanken plaats, zoals bij Think Capital, Ohpen en Indexus. BlackRock en Vanguard zijn respectievelijk de grootste en de derde indexbelegger op aarde. Beide Amerikaanse reuzen doen in Nederland alleen indirect zaken met particuliere beleggers, via grootbanken en online platforms.

“De rol van passief is zeker verder toegenomen,” aldus Wim van Zwol van Vanguard, maar hij ziet “nog veel ruimte voor een meer evenwichtige verdeling tussen actief en passief”. Zelfs bij BlackRock is de verdeling actief-passief onder Nederlandse klanten nog altijd fifty-fifty. Met een combinatie van verschillende vormen van indexing (ETF’s en indexfondsen) in portefeuilles die actiever gemanaged worden, is volgens directeur Nederland Bob Hendriks nog zeker winst te behalen op de implementatiekosten, zoals aan- en verkoopkosten.

  • deze bijdrage, geschreven door Joost Ramaer, verscheen eerder in IEXProfs magazine, Q1 2014

De Redactie van IEXProfs bestaat uit verschillende journalisten. De informatie in dit artikel is niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies, of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen. Het is mogelijk dat redactieleden posities hebben in een of meer van de genoemde fondsen. Klik hier voor een overzicht van hun beleggingen.

De impact van het coronavirus