Gaat-ie nou of gaat-ie nou niet?

Bijna 20% van de Nederlandse beleggers met een belegbaar vermogen van meer dan 50.000 euro is als gevolg van het provisieverbod deels of zelfs helemaal overgestapt op execution only-dienstverlening. Nog eens een vijfde van de vermogende beleggers overweegt de overstap nog. Dat bleek vorig maand uit onderzoek van fondshuis Schroders in samenwerking met TNS Nipo.

Sinds begin dit jaar mogen beleggingsadviseurs en vermogensbeheerders geen kickback meer ontvangen van de aanbieders van beleggingsproducten. In plaats daarvan zijn zij genoodzaakt de kosten rechtstreeks aan de klant te factureren. De voorspelling was dat, nu klanten letterlijk de rekening gepresenteerd krijgen, veel beleggers advies inderdaad zouden verlaten.

Maar Van Lanschot herkent zich niet in de cijfers van Schroders. “Het percentage dat is overgestapt naar execution only ligt bij ons beduidend lager”, zegt Remco Folkertsma, manager special clients desk bij de private bank. “Echter, wij kijken daarbij vooral naar volume in plaats van naar aantal. Exacte cijfers kunnen wij uiteraard niet geven, die zijn vertrouwelijk en de informatie kan koersgevoelig blijken.”

Minder verschuivingen
Ook ABN Amro MeesPierson laat weten dat de verschuiving in hun klantenbestand minder groot is dan de bevindingen van Schroders laten zien. “Wij constateerden aanvankelijk ook een groei van het aantal execution only-klanten, maar niet in deze mate. De groei manifesteerde zich vooral onder de retailklanten. Deze groei is in de loop van 2014 afgenomen doordat klanten terug gingen van execution only naar advies of vermogensbeheer, maar er ook voor gekozen hebben om hun beleggingen te liquideren ten gunste van hun spaarrekening.”

Constateert de private bank-afdeling van ING dan wel een dergelijke verschuiving? “Nee, deze ontwikkeling zien wij niet,” verklaart Reinier Steffens, woordvoerder van de bank. “Wij zien geen verplaatsing van Beheer naar Zelf. Wat we wel zien is een geleidelijke matige verplaatsing van Advies naar Zelf en Beheer. Deze trend loopt echter al langer dan enkel dit jaar maar de outflow in Advies heeft echter even zeer tot een inflow bij Beheer geleid.”

De drie banken geven dus allemaal aan dat de impact van het provisieverbod op het betalende deel van het klantenbestand een stuk geringer is dan dat in het onderzoek van Schroders naar voren komt, maar omdat de drie banken geen concrete cijfers kunnen of willen geven, blijft het mistig.

Gevaarlijke drijfveer
Behalve onduidelijkheid over het percentage beleggers dat is overgestapt naar execution only, zijn de partijen er ook nog steeds niet helemaal over uit of het provisieverbod het gewenste resultaat oplevert. Hein Kuijpers, hoofd intermediair van Schroders, vindt dat de consument door de nieuwe regels niet beter af is, zo liet hij weten in een verklaring bij het onderzoek: “Degenen die uit kostenoverwegingen zelf zijn gaan beleggen, missen het professionele advies en distantie, waardoor er minder goed belegd wordt, minder gespreid en zonder deskundige input. Ik twijfel er serieus aan of de particuliere belegger en de banken een dienst is bewezen door de nieuwe regels.”

In die conclusie van Schroders kunnen de private banks zich wel vinden. Op de vraag of klanten meer risico nemen als zij zelf gaan beleggen, antwoordt Folkertsma van Van Lanschot. “In 99% van de gevallen is dat waar. Vanuit bankperspectief is dat niet zo zeer zorgelijk. Uiteraard zou een overstap leiden tot verminderde opbrengsten, maar de trend van margedruk is al langere tijd gaande en dit past in die lijn.”

Daar voegt Folkertsma aan toe: “De enige reden om over te stappen lijkt de kostenfactor te zijn. Dat is wel een heel beperkte en zelfs gevaarlijke drijfveer. Wellicht weet een klant 0,4% aan kosten te besparen op deze manier, maar wat krijgt hij daarvoor terug? Onderzoek wijst al jaren uit dat de zelfbelegger achter blijft bij de benchmark en te veel handelt. Het is jammer en niet verstandig dat de focus zo sterk op de kosten ligt in plaats van op de risico’s voor de cliënt en de kwaliteit van effectendienstverlening. Iemand spaart toch ook niet de kosten van een garage uit door zelf onder de auto te gaan liggen?”

Mees Pierson reageert: “Uit onderzoek blijkt inderdaad dat het resultaat van zelf beleggende klanten over het algemeen lager is dan bij klanten die voor vermogensbeheer hebben gekozen of beleggingsadvies krijgen. Wij zijn dan ook van mening dat over het algemeen vermogensbeheer en beleggingsadvies waarde toevoegt omdat veel klanten niet de tijd en aandacht kunnen besteden die nodig is voor execution only-beleggen. Mogelijk speelt de prijsbeleving van klanten een te dominante rol bij de keuze voor execution only.”

Dat particulieren over het algemeen minder goed beleggen dan professionals, constateert ook ING. “Onderzoek laat zien dat zelfbeleggers lang niet altijd optimaal beleggen,” aldus Steffens. “Tegelijkertijd staat keuzevrijheid voor de klant voorop. Wij adviseren onze klanten om goed te bedenken wat ze nodig hebben, wat ze daarvoor over hebben en hoe ze hun doelen kunnen bereiken. Wanneer de klant goed geïnformeerd kiest om zelf te beleggen, dan is dat aan hem of haar. ING kiest ervoor om haar klanten in staat te stellen op die manier te beleggen die bij ze past.”

Uit het onderzoek van Schroders bleek verder nog dat beleggers die geen gebruik maken van advies, zich relatief sterk laten beïnvloeden door:

• informatie via media (54%)
• het eigen gevoel en instinct (43%)
• onafhankelijke financiële websites (40%)

Gewoon groei
Folkertsma vraagt zich af of dit wenselijk is. “De vraag is of zij zich laten beïnvloeden of dat zij op zoek gaan naar informatie die hun visie nog eens bevestigt. Het nadeel van de huidige informatiemaatschappij is dat alles is te vinden op het internet. Zonder dat er een instantie is die de bronnen toetst op juistheid. Voor een doe-het-zelver, maar soms zelfs voor een professional, zijn feiten en fictie op het internet lastig uit elkaar te houden. Overigens zijn er prima onafhankelijke websites te vinden in Nederland, maar ook een heleboel minder onafhankelijke websites.”

Eerder groei dan krimp
Aan de andere kant is het volgens Folkertsma goed dat mensen zich in ieder geval nog ergens in verdiepen in plaats van alleen op de onderbuik te handelen. Daar voegt hij aan toe: “De praktijk leert overigens wel dat het informatiekanaal erg smal is. Men heeft wellicht informatie over de Nederlandse markt, maar wat leest men over bijvoorbeeld de Franse markt?”

Private banks communiceren een ander beeld dan Schroders over het aantal overgestapte klanten. De uitstroom bij advies en beheer blijkt reuze mee te vallen en ontslagen of bezuinigingen zitten er zeker niet aan te komen op deze afdelingen, zo geven zij alledrie aan. Sterker nog, op sommige plekken hebben Van Lanschot en ING hun team zelfs uitgebreid. Steffens: “Wij hebben deze afdelingen recentelijk uitgebreid. Bij Personal Banking heeft elke klant nu een vast team van drie adviseurs. Bij Private Banking kiezen we vaker voor lokale dienstverlening, door private bankers te huisvesten op ING-kantoren in de buurt.” En Folkertsma laat weten: “Per 1 november zijn wij juist uitgebreid. Uiteraard kunnen we niet in de toekomst kijken, maar wij houden rekening met groei, niet met krimp.”

Dit artikel werd eerder gepubliceerd in IEXProfs magazine nummer 27, 2014.