Marcel Tak is dé special product-specialist van IEX en IEXProfs, maar schrijft ook graag over rente, obligatiemarkt en toezicht als hij zich daartoe geroepen voelt. "De financiële sector is in belangrijke mate bezig met het verplaatsen van lucht. De werkelijke toegevoegd waarde is beperkt. In mijn columns wil ik relativeren, tegenwicht bieden en zo mogelijk de andere kant van de medaille laten zien."

Column

De crisiszaadjes van Draghi

De ECB plant de zaden voor de volgende financiële crisis, vindt Lex Hoogduin. Maar het probleem ligt veel dieper.

Het is een ernstige waarschuwing van Lex Hoogduin, de bijna-president van De Nederlandsche Bank. De Europese Centrale Bank (ECB) plant de zaden voor de volgende financiële crisis, zo meent de hoogleraar economie.

Dat zijn nog eens teksten. Het is interessanter naar de woorden van vrije onafhankelijke (financiële) denkers te luisteren, zoals Hoogduin, dan naar de officiële functionarissen zoals Klaas Knot.

Knot, de president van DNB, werd door de politiek ten koste van Hoogduin op de monetaire toppositie gemanoeuvreerd. Mooi voor Knot, maar zijn woorden gaan doorgaans op een goudschaaltje. De bankpresident, hoewel soms toch behoorlijk duidelijk gezien zijn functie, kan nooit het achterste van zijn tong laten zien.

Bewust beleid

Dat kan Hoogduin wel en met de uitspraken over de financiële tuiniersactiviteiten van ECB-aanvoerder Draghi c.s., doet hij dat ook. De beschuldiging van Hoogduin aan het adres van de ECB zijn hard. De vraag is vervolgens of de ECB een dergelijk beleid bewust dan wel onbewust voert.

Als de centrale bank doelbewust een beleid voert dat aanstuurt op een financiële crisis, komt zij daarmee in het verdachtenbankje inzake het voorbereiden van een zwaar economisch delict. Indien Draghi en de zijnen zich van geen kwaad bewust zijn, dan is er sprake van een incompetent bestuur.

Het is dan zaak onmiddellijk een impeachment procedure te starten voor het financiële kwaad daadwerkelijk is geschied. We kunnen daarmee niet wachten tot 2019, als vier van de zes ECB bestuurders zijn vervangen.

Hoogduin raakt de kern niet

Hoogduin richt zijn hoop op deze bestuurswijzigingen in de komende jaren, maar misschien is het dan al te laat. De crisiszaadjes van Draghi kunnen snel groeien in de vruchtbare EU-grond. Op de vraag of de ECB bewust dan wel onbewust op een crisis aanstuurt geeft Hoogduin zelf het antwoord.

De centrale bank houdt er volgens hem een nieuwe vorm van Keynesiaanse visie op na. De economie tendeert vanzelf naar zijn groeipad, en de bank helpt daarbij een beetje door de rente (langdurig) op een laag niveau te houden.

Het is dus geen bewust beleid van de ECB een financiële crisis te entameren, maar het gevolg van een verkeerde visie. De ECB leiders zijn dus onbekwaam en niet crimineel. Naar mijn mening raakt Hoogduin niet helemaal de kern als het gaat om het wanbeleid van de centrale bank.

ECB uiterst succesvol

Natuurlijk is het bankbestuur niet crimineel, maar zeker ook niet onbekwaam. Ik geloof er niets van dat de centrale bank handelt vanuit een vraagstimulerend gedachtegoed. De enige reden waarom de bank de rente zo laag houdt en zo’n beetje de hele Europese obligatiemarkt opkoopt, is de ondergang van de euro te voorkomen.

Alleen met dit beleid kunnen landen als Italië, Spanje en Portugal zich staande houden. Zonder opkoopprogramma en de daarbij behorende zeer lage rente, hadden beleggers al lang afscheid genomen van de (staats)obligaties van deze probleemlanden.

Het gevoerde beleid van ECB is in dit opzicht uiterst succesvol. Wat mij er in tegenstaat, is dat het een volledig politiek gemotiveerd beleid is waarbij een grote transfer plaatsvindt van bezit (met name spaar- en pensioengelden) naar schuld.

Financiële zeepbellen

Dergelijk beleid zou een politiek mandaat moeten hebben, en dat heeft de ECB niet. De tweede vraag is of het beleid van ECB inderdaad het voorsorteren op een crisis is. Hoogduin geeft aan dat door de lage rente financiële zeepbellen worden geblazen, zoals op de huizenmarkt.

Bovendien is de economische groei kunstmatig hoog en worden, door uitschakeling van het marktmechanisme, de benodigde hervormingen niet doorgevoerd. Ik denk dat de hoogleraar hier op zichzelf gelijk in heeft.

Het uitschakelen van de tucht van de markt geeft de betreffende landen de mogelijkheid de zaak op zijn beloop te laten. Aan de andere kant, was dit beleid niet gevoerd, dan hadden deze landen waarschijnlijk ook niet de motivatie en zeker niet de tijd gehad de boel op orde te krijgen.

Politiek is verantwoordelijk

De verantwoordelijkheid van een eventuele financiële crisis ligt bij de politiek, en die van de genoemde landen in het bijzonder. De vraag is overigens wat precies onder een financiële crisis moet worden verstaan. Valt een 10% daling van de huizenprijzen daaronder?

Of een op zichzelf meer dan waarschijnlijke toekomstige daling van de obligatiekoersen met 10% en (veel) meer? Ik denk dat we niet alle mogelijke correctieve bewegingen op de markten meteen als een financiële crisis moeten wegzetten.

Die correcties gaan er zeker komen, zo is mijn idee. Maar ik zie niet dat die daling alleen, of via een mogelijke kettingreactie, een diepe financiële crisis zal inluiden. Dat wil niet zeggen dat een crisis onmogelijk is.

Zuidelijke lidstaten in de problemen

Maar als die er komt zal de oorzaak als bron de onhoudbare overheidsfinanciën in de zuidelijke lidstaten hebben. De kern van de zaak is dat het onmogelijk is deel te nemen aan de euro, met tegelijk een ten opzichte van de noordelijke lidstaten sterk afwijken financieel en economisch beleid.

Het ECB beleid op zichzelf veroorzaakt, net als het gelijksoortige beleid van de Fed, geen financiële crisis. Samenvattend ben ik geen voorstander van het ECB-beleid, omdat het een enorme transfer van spaar- en pensioengelden naar schuldeigenaren impliceert.

Aan een dergelijk beleid zou politieke besluitvorming ten grondslag moeten liggen. De mogelijkheid van een crisis is zeker aanwezig, maar vindt zijn primaire oorzaak in de politieke onwil van financieel zwakke landen een beleid te voeren dat past bij deelname aan een gemeenschappelijke munt.

Marcel Tak is zelfstandig beleggingsadviseur en oprichter/beheerder van het Bufferfund. De informatie in deze column is niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen.

Alternatieve beleggingen