Als de kudde steeds sneller op hol slaat

Afgelopen najaar ging er een video viral van een groep crossfitters die door een stad in het noorden van Brazilië liepen. Bij cross fit doet een groep sporters hun oefeningen en bewegingen buiten in de openbare ruimte. Maar in de stad Recife dachten de gasten van een restaurant daar heel anders over. De voorbij rennende sporters werden door de mensen op het terras aangezien voor overvallers of voor mensen die voor overvallers op de vlucht waren.

Op de video zien we dat de terrasgasten in paniek raken, ze staan op van hun stoel, laten hun maaltijd achter en beginnen ook te rennen. In een paar seconden tijd neemt de paniek zo toe dat het hele terras leegstroomt. Als een groep mensen een dergelijk gedrag vertoont dat onvoorspelbaar en irrationeel lijkt zijn er vaak twee gedragsfactoren in het spel: angst en kuddegedrag.

Amerikaanse bankpaniek

We weten al heel lang dat angst en kuddegedrag een belangrijke rol spelen op de financiële markten en tot bubbels en crashes kunnen leiden. De afgelopen maanden zagen we hier weer een paar mooie voorbeelden van, zoals bij de ineenstorting van de Amerikaanse Silicon Valley Bank (SVB).

Natuurlijk was SVB aan bijzondere omstandigheden onderhevig. Er was sprake van een grote mismatch tussen de looptijd van hun bezittingen (voornamelijk langlopende Amerikaanse staatsobligaties en hypotheken) en de kortlopende verplichtingen (spaardepositio’s). De bank was dus kwetsbaar voor een snel stijgende rente.

Bovendien was SVB afhankelijk van een relatief kleine groep spaarders in de techsector. Toen een deel van deze spaarders op grote schaal geld begonnen te onttrekken en SVB flinke verliezen moest incasseren op de te verkopen obligaties ontstonden de eerste scheurtjes. Maar pas na de aankondiging door de bank dat zij door de verliezen extra kapitaal moesten uitgeven ontstond er paniek onder klanten en beleggers. Binnen 48 uur was er sprake van een bankrun en moest de Amerikaanse Centrale Bank ingrijpen.

Elke bank loopt gevaar

Een bankrun vindt plaats als een grote groep klanten tegelijk hun spaartegoeden opvragen en de bank niet meer aan al deze verplichtingen kan voldoen. Een bankrun is eigenlijk een self-fullfilling prophecy. Zelfs een volstrekt solvabele bank kan in problemen komen als klanten massaal hun geld onttrekken en steeds meer en meer spaarders cash willen zien.

"Zelfs een volstrekt solvabele bank kan in problemen komen als klanten massaal hun geld onttrekken"

Bijna geen enkele bank kan op elk moment voldoende bezittingen verkopen om al het spaargeld terug te betalen. Als andere geldverstrekkers zoals andere banken en beleggers het op dat moment niet meer zien zitten en de bank geen extra geld willen verschaffen, kan deze snel in de problemen komen.

Ondertussen in Zwitserland

De problemen bij die andere grote bank in nieuws, Credit Suisse, waren al veel langer bekend. Spaarders en beleggers keerden Credit Suisse al eerder in grote getalen de rug toe. Maar pas na de val van SVB en Signature Bank in de Verenigde Staten sloeg de paniek toe en kwam het aandeel in een vrije val.

Voor de beleggers in de Zwitserse bank was de onrust onder regionale banken blijkbaar net zoiets als een groep sporters die langs etende terrasgasten rennen. De Zwitserse Centrale Bank kon niets anders meer doen dan ingrijpen en UBS lief vragen Credit Suisse over te nemen.

Banken staan er beter voor

De problemen bij SVB, Signature en Credit Suisse waren in een zekere zin uniek. De meeste Amerikaanse banken hebben namelijk een veel bredere basis van spaarders dan SVB en managen het rente-risico op hun balans op een verstandige manier. Door het voortvarende optreden van de Amerikaanse centrale bank lijkt de kans op verdere besmetting van de depositovlucht naar andere banken bovendien ingeperkt.

De risico's in de bredere banksector, zowel in de VS als in Europa, lijken tot dusver onder controle en de sector bevindt zich in een veel betere positie dan in 2007-2008. De regelgeving vereist dat banken hun renterisico inperken. De meeste Europese banken hebben sterke kapitaalratio’s en een veel betere liquiditeitspositie dan Credit Suisse.

"Banksector bevindt zich in een veel betere positie dan in 2007-2008"

Erin! Nee, eruit!

Maar de recente voorvallen herinneren er ons wel aan hoe snel banken in echte problemen kunnen komen en ze laten ook zien wat voor rol digitalisering en sociale media hierin kunnen spelen. De manier waarop we tegenwoordig nieuws verwerken, versterkt waarschijnlijk het kuddegedrag, simpelweg omdat de angst van anderen veel zichtbaarder is en veel sneller tot reacties leidt.

Deze versnelling zullen we mogelijk ook zien als bij een volgende rally of neergang van de aandelenbeurs. Terrasgasten die plotseling denken angst of juist hebzucht te ruiken kunnen plotseling hun stoel verlaten om snel hun orders in te leggen. De rest van het restaurant zal snel volgen.