Edin Mujagic is hoofdeconoom van OHV Vermogensbeheer en is gespecialiseerd in (de gevolgen van) het beleid van de centrale banken. Hij heeft verschillende boeken op zijn naam staan, waaronder "Geldmoord: hoe de centrale banken ons geld vernietigen" en "Boeiend en geboeid: een monetaire geschiedenis van Nederland sinds 1814/1816". Hij studeerde monetaire economie aan de Universiteit van Tilburg.

Column

ECB steunt met 50.403 euro per seconde

De nieuwste steunmaatregelen van de ECB in coronacrisistijd zijn enorm, aldus Edin Mujagic. Het is met recht een oorlogsverklaring aan het virus.

"Ik ga mee met 700 miljard en ik doe er nog ruim 100 miljard bovenop." Dat zou Lagarde woensdagavond gezegd hebben als zij en Jerome Powell, voorzitter van de Fed, een spelletje poker zouden doen.

Nadat de Fed op zondagavond – om een of andere reden gebeuren dit soort dingen altijd laat, wat het gevoel van spanning overigens wel versterkt – aankondigde 700 miljard dollar quantitative easing te doen, kwam de ECB met een pakket van 750 miljard euro, circa 800 miljard dollar. Lagarde voegde toe dat er geen limiet is. Ze gaat zo ver als nodig.

Het schijnt het Nederlandse bestuurslid Klaas Knot te zijn geweest die tegen het open einde van de regeling was. Ik maak me dan maar wijs dat hij op zijn minst met de naam van het nieuwe instrument, de Pandemic Emergency Purchase Programme, is gekomen, zodat we in Nederland op zijn minst met de afkorting woordspelingen kunnen maken. Dat de ECB probeert de economie op te PEPPen, en dergelijke.

Oorlogsverklaring coronavirus

De centrale bank koopt voor het eerst ook Grieks papier en zal met PEPP zeker tot het einde van het jaar doorgaan. De bank past de definitie aan van wat voor bedrijfspapier gekocht mag worden, zodat meer obligaties in aanmerking komen. 

De ECB wil zeker weten dat alle sectoren van de economie profiteren van de genomen maatregelen. Hetzelfde geldt voor huishoudens, bedrijven, banken en overheden in de eurozone, aldus de bank. Het programma is de facto een oorlogsverklaring aan het coronavirus.

PEPP wordt zodanig opgezet dat flexibiliteit voor de ECB maximaal is. Zo kan de bank het bedrag van aankopen variëren in tijd,  over verschillende activa en verschillende landen. Dus de ECB kan bijvoorbeeld alleen maar Italiaanse staats- en bedrijfsobligaties opkopen als de marktomstandigheden daarom vragen. Daarmee kan de bank gericht inspelen op ongewenste ontwikkelingen op de kapitaalmarkt.

In principe

Bijvoorbeeld als de spread tussen de Italiaanse en de Duitse langetermijnrentes oploopt. De ECB zegt dat ze "geen enkel risico zal tolereren dat de transmissie van het monetaire beleid in alle landen van de muntunie hindert." Als die spread te hoog zou worden, zou dat de transmissie hinderen omdat het effect van de aankopen van de ECB niet of nauwelijks voelbaar zou zijn in Italië.

In principe is de verdeelsleutel leidend, dus de verdeling van het steunpakket wordt, net zoals tot nu toe, bepaald door het aandelenbelang van elk euroland in de ECB. "In principe" is hier de sleutelterm.

De bank stelt namelijk dat als de zelfopgelegde limieten de effectiviteit van het beleid hinderen, de regels over die limieten zullen wijzigen. Dus, als de ECB merkt dat er veel meer geld naar zwakke eurolanden moet ten koste van opkopen in Duitsland en Nederland, dan zal de bank dat doen en de regels aanpassen.

50.403 euro per seconde

Opgeteld bij het eerder genomen besluit voor extra QE á 120 miljard euro dit jaar, het lopende QE-programma á twintig miljard euro per maand, en herinvesteringen á vijftien tot twintig miljard euro per maand, zal de ECB tot en met december 2020 elke maand gemiddeld minimaal 130 á 135 miljard euro uitgeven aan obligaties in de eurozone.

Dat betekent ruim 1.000 miljard euro tot oudejaarsavond. Om het enigszins in perspectief te plaatsen: dat komt neer op 50.403 euro per seconde. Ter vergelijking, het gemiddelde jaarinkomen in Nederland bedraagt 30.000 euro.

Met het oog op de economie is het een belangrijk besluit. Niet dat de ECB hiermee de harde klap voor de economie van de eurolanden zal opvangen,  maar de bank zal met dit beleid de tweederonde-effecten van de corona-gerelateerde economische schok dempen. Denk aan het aantal faillissementen en ontslagen.

Herstel net zo sterk

Dat betekent dat het herstel, zowel economisch als op markten, krachtig zal zijn als het ergste achter de rug is. Het zou me niet verbazen als de economische krimp in het eerste en tweede kwartaal uitzonderlijk blijkt - denk aan dubbele cijfers -, maar dat het herstel in de tweede helft van het jaar net zo sterk, zo niet sterker uitpakt.

Verder waren er twee opmerkelijke zaken in de verklaring die de ECB uitgaf.

  1. De ECB stelde expliciet erop uit te zijn om te zorgen dat de overheden profiteren van hun beleid. Daarmee erkent de ECB dat zij doen aan monetaire financiering, wat volgens het Verdrag van Maastricht verboden is. Het is dan ook een kwestie van tijd voordat het Bundesverfassungsgericht, het Duitse Constitutionele Hof, een nieuw klaagschrift tegen de ECB binnenkrijgt.
  2. Lagarde zei dat er geen limiet is hoe ver de bank wil gaan binnen het mandaat. Dat lijkt me toch echt een contradictio in terminis. Of er is geen limiet óf de bank blijft binnen het mandaat. Of het mandaat is een wassen neus, dat kan natuurlijk ook. 

Mocht er nog meer nodig zijn de komende tijd, wat kan de ECB dan doen? Ik denk dat ze dan vrij snel zullen uitkomen bij het opkopen van aandelen.

Edin Mujagic is hoofdeconoom van OHV Vermogensbeheer en is gespecialiseerd in (de gevolgen van) het beleid van de centrale banken. Hij heeft verschillende boeken op zijn naam staan, waaronder "Geldmoord: hoe de centrale banken ons geld vernietigen" en "Boeiend en geboeid: een monetaire geschiedenis van Nederland sinds 1814/1816". Hij studeerde monetaire economie aan de Universiteit van Tilburg. Hij schrijft op persoonlijke titel. De informatie in deze column is niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen.

De impact van het coronavirus