Marcel Tak is dé special product-specialist van IEX en IEXProfs, maar schrijft ook graag over rente, obligatiemarkt en toezicht als hij zich daartoe geroepen voelt. "De financiële sector is in belangrijke mate bezig met het verplaatsen van lucht. De werkelijke toegevoegd waarde is beperkt. In mijn columns wil ik relativeren, tegenwicht bieden en zo mogelijk de andere kant van de medaille laten zien."

Nieuws

Rood stoplicht voor AFM

Marcel Tak heeft grote moeite het de inhoud van het nieuwe rapport Toezicht in tijden van verandering van de AFM.

In Trouw meldden drie verkeersdeskundigen dat de helft van de wegbeheerders de stoplichten nauwelijks controleert. Dat heeft ernstige consequenties, want het leidt tot onnodige ongelukken. Raar woord in dit verband. Geen enkel ongeluk is nodig.

Bedoeld wordt, neem ik aan, ongelukken die vermeden hadden kunnen worden. Ik moest gelijk denken aan de AFM.

De toezichthouder kwam onlangs in het nieuws omdat zij in het rapport Toezicht in tijden van verandering als één van de doelstellingen voor de komende jaren "het verkleinen van ongewenste risico's in de financiële markten" zien.

Je zou zeggen dat elk risico in principe ongewenst is. In dit geval echter is de duiding "ongewenst" geen overbodige toevoeging. Immers, in de financiële sector zijn risico's soms wel gewenst en noodzakelijk om (bovengemiddeld) rendement te behalen.

Goede bedoelingen en intenties

Met de rest van het 68 pagina's tellende rapport heb ik echter grote moeite. Natuurlijk, de visie van de toezichthouder voor de komende jaren is doorspekt met goede bedoelingen en intenties. Maar ja, de weg naar de hel is daarmee geplaveid, om het maar scherp te stellen.

Laat ik beginnen met luchtige aandacht voor de in dit soort rapporten onvermijdelijke nietszeggende zinsneden die mijn lachspieren activeren:

"Wij zijn ervan overtuigd dat het er als toezichthouder om gaat de balans te vinden tussen de waarden doortastendheid en zorgvuldigheid en tussen de waarden autonomie en verbinding. Wij zijn ervan overtuigd dat wij (...) toewerken naar een inspirerend nieuw jaar van toezicht op de financiële sector."

Ik heb het dan nog niet over de tientallen herhalingen die in het rapport staan. Een stuk met 30 pagina's had volstaan. Aan de andere kant moet ik eerlijk zeggen dat in de meeste gevallen de AFM helder heeft opgeschreven wat zij (uiteindelijk) vinden, en daarvoor geef ik een compliment.

Oude en nieuwe missie

Mijn grote probleem met het rapport hangt in feite samen met de rol die de AFM zich in de (financiële) samenleving toebedeelt. Dat komt het best naar voren in de vergelijking tussen de oude en de nieuwe missie van de toezichthouder.

De oude was helder en goed: de AFM bevordert eerlijke en transparante financiële markten. Die doelstelling wordt nader uiteengezet, waarbij het versterken van vertrouwen in de sector als nevendoelstelling wordt genoemd. Met die missie is niets mis.

Tegenwoordig is de missie echter dat naast de doelstelling van eerlijke en transparante markten, de AFM wil bijdragen aan "duurzaam financieel welzijn in Nederland". Bovendien stelt AFM dat het bevorderen van vertrouwen expliciet niet meer in de doelstelling staat, omdat de sector dat zelf moet doen.

Onbegrijpelijke veranderingen

Ik vind dit onbegrijpelijke veranderingen. Natuurlijk moet de sector zelf voor vertrouwen zorgen, maar juist een toezichthouder is noodzakelijk om, waar spelers in de sector daarin zouden falen, corrigerend op te treden. Het herstel en behouden van verrouwen in de financiële sector zou de core business van de AFM moeten zijn.

Ten tweede is de toevoeging van het streven naar "duurzaam financieel welzijn" bedenkelijk, want het laat ruimte voor beleid waar je je als toezichthouder verre van zou moeten houden.

Met deze visie is het gemakkelijk allerlei bevoogdende maatregelen te nemen, die immers altijd uitgelegd kunnen worden te passen in het streven naar duurzaam financieel welzijn.

Niet-rationeel handelen

Zo constateert de AFM dat consumenten en beleggers doorgaans niet rationeel handelen. De toezichthouder wil daar meer kennis over vergaren teneinde "effectieve interventies" te bepalen. Staat hier niet gewoon:

"Wij van de AFM weten beter wat goed voor u is dan u dat zelf weet, en zullen voor u bepalen welke (financiële) producten en diensten u krijgt aangeboden."

Dat lijkt misschien wat overdreven, maar past perfect bij passages als: "We willen grensverleggend opereren omdat we blijvende impact willen hebben op onze omgeving en dingen willen doen die relevant zijn."

En het past al helemaal bij de AFM-opmerking dat door de lage rente beleggers misschien meer risico nemen dan verstandig is. Daarbij stelt de toezichthouder dat voor een grote groep beleggers het lastig is om zelf financiële verantwoordelijkheid te nemen. Voor een kleine groep dat zelfs niet mogelijk.

Overbeschermd

AFM vindt dat kwetsbare beleggers eenvoudige en passende producten nodig hebben. Het lijkt er sterk op dat AFM deze groep beleggers wil beschermen met maatregelen die alle beleggers uiteindelijk treffen.

De meer ervaren beleggers krijgen dan niet, of minder de mogelijkheid zelf hun keuzes te maken over wat zij aantrekkelijke risico's in verhouding tot het potentiële rendement vinden. Dat wordt geadstrueerd door recentelijk ingenomen AFM-standpunten inzake:

  • coco's (risicovolle bankobligaties)
  • turbo's met een grote hefboom

De juiste maatregelen

Een groot nadeel van deze bevoogdende benadering is dat consumenten helemaal niet meer leren om met risico om te gaan. De toezichthouder draagt zo zelf bij aan het probleem dat zij constateert. Volgens AFM heeft de maatschappij hoge verwachtingen van de toezichthouder.

"Men" legt vaak de verantwoordelijkheid voor een risicovrije samenleving geheel bij de toezichthouder, aldus AFM. Die constatering is wat overdreven gesteld, maar in essentie waarschijnlijk juist.

Het antwoord is echter niet zoveel mogelijk aan die gedachte toe te geven, maar juist de maatschappij voor te lichten dat de toezichthouder niet een dergelijke samenleving kan creëren.

AFM, zorg nu gewoon voor de juiste maatregelen, bijvoorbeeld het afdwingen van goede heldere productinformatie door aanbieders van financiële producten. Voor dubieuze doelstellingen als het bijdragen aan een duurzaam financieel welzijn, kan wat mij betreft het stoplicht niet lang genoeg op rood!


Marcel Tak is zelfstandig beleggingsadviseur en oprichter/beheerder van het Bufferfund. De informatie in deze column is niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen.

Lees meer

China; opnieuw lieveling van beleggers?