Jacco Heemskerk is managing director RBS Netherlands Pension Fund en voorzitter van CFA Society Nederland

Nieuws

Luchtkasteel vergt duur onderhoud

Premies stijgen, kortingen lopen op. En pensioenfondsen zitten nog steeds gevangen in schijnbeelden en wensdromen.

‘Een illusie verliezen betekent niet altijd een zekerheid verwerven' - Gustave Le Bon

‘Luchtkastelen eisen hoge onderhoudskosten’ - Edward Bulwer-Lytton

De deelnemer, daar zou het in de nieuwe wet pensioencommunicatie om moeten gaan. Dat het de wetgever om die deelnemer gaat is moeilijk te geloven als je alle aanpassingen van onze regelingen beschouwt. Het verdelingsvraagstuk wordt verhuld door rookgordijnen. Eerlijk zijn naar de deelnemer blijkt moeilijk. Dan is eerlijke communicatie ook lastig.

Dit en niet het gebrek aan keuzevrijheid is de reden dat deelnemers afhaken. Pensioen is niet noodzakelijk moeilijk en er is genoeg te kiezen. Politici, academici, fondsbesturen en lobbyisten staren zich blind op fiscaalvriendelijke opbouw. Op het repareren van de oude orde, terwijl men moet zoeken naar een nieuwe orde.

Als ik mijn drie kinderen de snoeppot voorzet en er zijn maar twee snoepjes dan heb ik een verdelingsvraagstuk. In de praktijk roept de oudste: “ik mag eerst want ik ben de oudste” en de jongste reageert al snel met: “dat is niet eerlijk”. Niet heel anders dan hoe het verdelingsvraagstuk rondom pensioen zich tussen de generaties ontvouwt. 

Gevangen in wensdromen
Als oplossing zou ik mijn kinderen kunnen voorhouden dat we rekenen op basis van het 10 jaars voortschrijdend aantal kindjes in ons huishouden. Er is dan meer dan genoeg. Toch zou er protest volgen als ik de oudste alvast een snoepje laat pakken. En ook voor de middelste lijkt er op die basis nog voldoende. De jongste start in een lege pot en protesteert luidkeels. Die hecht weinig waarde aan het argument dat tegen de tijd zij de leeftijd van de oudste heeft er wellicht weer snoep in de pot zit.

Gek dat mijn kinderen de illusie doorzien, maar dat men in de pensioenwereld in wensdromen wil geloven. We doen hetzelfde als het om onze pensioenpot gaat. Pensioentoezeggingen kunnen alleen worden gerealiseerd door een combinatie van premie en rendement. Als de premie niet betaald kan worden of de rendementen niet gevonden, dan wordt dat onwaarschijnlijk. Premiedemping, verwachte rendementen, kunstmatige rekenrentes en niet-marktconforme parameters in de risicokaders sluiten niet aan bij de economische realiteit.

Net doen of je verplichtingen lager zijn verandert daar niets aan. Je vakantiereis wordt niet korter door in mijlen te rekenen. We kunnen een andere taal gaan spreken, maar moeten dezelfde problemen oplossen. Met het nieuwe FTK vragen fondsen zich af hoe ze hun beleggingsbeleid moeten aanpassen. Premies stijgen, de kans op indexatie is kleiner en het aantal kortingen hoger. De enige reden waarom fondsen deze vraag stellen, is dat ze gevangen zijn in schijnbeelden en wensdromen. 

Maatschappelijk draagvlak
De werkelijkheid is namelijk niet veranderd. Er zitten niet meer snoepjes in de pot. Tegelijkertijd stijgen de kosten voor adviseurs. Luchtkastelen eisen hoge onderhoudskosten. Zonder vertrouwen is er geen goede communicatie. En dat vertrouwen bouw je door eerlijk te zijn over de werkelijkheid van vandaag en de verwachtingen voor morgen. Voor individuele deelnemers betekent een illusie verliezen dan wellicht geen zekerheid verwerven, maar het dient uiteindelijk wel het collectieve belang.

En daar ligt de taak voor politici. Niet het vertegenwoordigen van de belangen van de eigen achterban en nieuwe schijnbeelden en wensdromen, maar het vinden van maatschappelijk draagvlak. Ik ben benieuwd of het brede maatschappelijk debat daarin voorziet.


Jacco Heemskerk is managing director RBS Netherlands Pension Fund en voorzitter van CFA Society Nederland. De informatie in deze column is niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen.

Lees meer

Online magazine duurzaam beleggen