Jarenlange stagflatie dreigt

De Amerikaanse econoom Stephen Roach van Yale University vreest dat de wereld afstevent op een periode van langdurige stagflatie, vooral in de VS. De oorzaak is volgens hem het protectionistische handelsbeleid van Donald Trump, wat voor een aanbodschok zal zorgen, nog heftiger dan tijdens corona. Dat schrijft hij in een opiniestuk voor Project Syndicate. 

Het grootste verschil tussen nu en de coronacrisis is dat er toen sprake was van een tijdelijke breuk in globale aanbodketens. Bij de tarieven van Trump moeten we uitgaan van blijvende schade.

Erger dan corona

Er was toen tijden de lockdowns bovendien een andere ontwikkeling van de vraag. Er was minder behoefte aan diensten en meer aan fysieke producten voor thuis zoals bouwmaterialen, PC’s en fietsen. Dat zorgde voor een tijdelijke piek in grondstoffenprijzen en halffabrikaten, maar het ging ook weer voorbij toen mensen na twee jaar weer vrij konden bewegen. Bij de protectionistische agenda van Trump gaat dat veel langer duren.

“De tijdelijke verstoring van aanbodketens tijdens corona is niks vergeleken met de fundamentele herinrichting van de wereldhandel zoals Trump zich wenst”, schrijft Roach.

Het is weliswaar nog niet helemaal duidelijk hoe ver Trump wil gaan met zijn tarieven, maar het heeft er alle schijn van dat het in ieder geval de handel met China hard zal raken. Voor de rest van Azië ziet het er ook somber uit, net als voor de EU. Zelfs de meest nauwe handelspartners Mexico en Canada zijn niet veilig.

Inefficiënte ketens

Minder handel betekent minder efficiëntie van productieketens. De laatste tien jaar heeft dat de inflatie in de VS met minstens 0,5 procentpunt per jaar gedrukt. Een deel van die inflatie zal terugkomen, denkt Roach.

Nou kan het zo zijn dat de hogere inflatiedruk tijdelijk zal zijn. Als productieprocessen terugkomen naar de VS zal ook de inflatie weer dalen, hoopt Trump. Maar Roach denkt dat dit proces jaren kan duren.

“Je kunt productieplatforms niet net als legostenen even uit- en in elkaar zetten. Dat zijn complexe systemen." Dat wordt nog versterkt door het feit dat er veel onzekerheid heerst bij bedrijven, waardoor investeringen in de VS worden uitgesteld.

Van de andere kant zou de inflatie in landen buiten de VS kunnen dalen als zij onderling meer gaan samenwerken. Maar ook dat is makkelijker gezegd dan gedaan. Het afsluiten van nieuwe handelsovereenkomsten kost vaak jaren. Bovendien bestaan er tussen bijvoorbeeld China en de eurozone een reeks van handelsvraagstukken die eerst moeten worden opgelost.

Onafhankelijkheid centrale banken in geding

Tenslotte is er nog het meest onvoorspelbare ingrediënt in de stagflatiecocktail: de politisering van centrale banken. Er is een reëel risico dat Trump de onafhankelijkheid van de Fed op het spel zet. Dat zou volgens veel economen catastrofale gevolgen hebben voor de dollar, obligatiemarkt en inflatie. 

In dat geval gaan we volgens Roach terug naar een scenario zoals eind jaren 70 toen een zwakke dollar en zwakke Fed ervoor zorgden dat de stagflatie nog erger werd dan een paar jaar daarvoor tijdens de eerste oliecrisis van 1973. 

In het allerergste geval heeft het uitvoeren van de Trump-agenda volgens Roach net zulke destructieve gevolgen als de handelsoorlog tijdens de Grote Depressie die volgde op de zogenoemde Smoot-Hawley Tariff Act uit 1930. Dat zorgde toen voor een recessie en krimp van de wereldhandel met 65% tussen 1929 en 1934. Het was bovendien de opmaat voor de Tweede Wereldoorlog. Geen scenario dus om naar terug te verlangen.