Dagelijkse realiteit: rationeel kopen, emotioneel verkopen

De vorig jaar overleden psycholoog Daniel Kahneman en de econoom Richard Thaler zijn de eersten die het zogenoemde schenkings- of endowmenteffect hebben beschreven. Het is een vervelende kwaal waar ook veel beleggers last van hebben. Het gaat om het principe dat twee producten met exact dezelfde waarde anders worden gezien zodra ze in bezit zijn.

In de eerste studie van Kahneman en Thaler werden proefpersonen opgedeeld in twee groepen. Een deel kreeg van hun een koffiemok en werd gevraagd tegen welke prijs ze die mok minimaal zouden willen verkopen. Het andere deel van de groep kreeg geen mok en werd gevraagd wat ze maximaal voor de mok over hebben.

Wat bleek? De proefpersonen die een mok in bezit hadden, vonden deze meer waard dan de proefpersonen zonder mok. De verschillen waren in sommige gevallen enorm. 

Voorbeelden endowmenteffect

Saval Niveshak – auteur van verschillende boeken over behavioural finance – kent het gevoel maar al te goed. Bij hem is het endowmenteffect bijvoorbeeld heel sterk bij een oud T-shirt wat voor hem grote emotionele waarde heeft omdat hij het bij verschillende belangrijke gebeurtenissen in zijn leven gedragen heeft. De rationele waarde van het shirt is 0 en toch piekert Niveshak er niet over het weg te doen.

Veel mensen zullen dit gevoel kennen. Een boek wat je als kind gelezen hebt, is meer waard dan precies hetzelfde boek in de winkel; dat autootje dat je van je vader hebt gehad; je eerste grammofoonplaat, of een oude fiets die je nog wil repareren.

Bij beleggen bloedlink

Als het om oude spullen gaat, is er met deze sentimentele waarde niks mis, maar bij beleggen is het een grote handicap en kan het tot grote verliezen leiden. 

Dat ene aandeel waar je zo’n grote hoop op had gevestigd, maar dat nu met 50% gekelderd is. Dat moet toch ooit zijn belofte waarmaken. Sterker, omdat het 50% is gedaald, kan het misschien ook weer 100% stijgen, dus ik koop nog wat bij!

Met andere woorden, het hebben van een aandeel beïnvloedt het oordeelsvermogen. Daar komt bij dat een aandeel verkopen met 50% verlies niet zo lekker aanvoelt. Het doet pijn en tast het gevoel van eigenwaarde aan. Daarom houden beleggers vaak te lang vast aan een aandeel.

Bestrijdingsmiddelen

Gelukkig zijn er manieren om het endowment effect te bestrijden:

• De meest voor de hand liggende is om je telkens weer af te vragen of je een aandeel nu, onder de huidige omstandigheden, zou kopen. Als dat niet zo is, kun je net zo goed verkopen. 
• Een tweede vergelijkbare test is om naar een aandeel te kijken, onafhankelijk van de prijs waar tegen je het hebt gekocht. Zou je er nu nog in beleggen tegen de huidige marktprijs?
• Zou je dit aandeel nog durven aanprijzen tegenover een vriend of familie? 
• Werk binnen de beleggingsportefeuille met duidelijke regels voor een exit. Door van tevoren een stop-loss-limiet vast te stellen, kunnen emotionele besluiten worden voorkomen.
• Zoek naar mensen die kritisch naar jou en je portefeuille kijken.

Magische ring

Niveshak omschrijft het schenkingseffect als “sneaky”. Het is natuurlijk niet zo erg als Tolkien's magische ring, "die ene, die alle andere zal regeren", maar het idee is hetzelfde.

Aandelen in de portefeuille hebben de neiging om zachtjes te fluisteren “Hou me nog iets langer vast. Ik ben iets bijzonders", terwijl in werkelijkheid alle aandelen gelijk zijn, of je die nou wel of niet in bezit hebt.