Wereldeconomie: krachtig van buiten, zorgwekkend van binnen

Wanneer de bladeren aan de bomen niet meer groen zijn, maar veranderen in andere mooie kleuren en oliebollenkramen het straatbeeld sieren, is het ook tijd voor een nieuwe versie van de World Economic Outlook van het Internationaal Monetair Fonds (IMF).

Met daarin onder meer de vooruitzichten voor de economie in de kwartalen die voor ons liggen. Is het deze herfst leuke macro-economische lectuur? Een echte economenantwoord, namelijk ‘ja en nee’, is tot op zekere hoogte van toepassing.

Eerder dit jaar keek het IMF ook al in het glazen bol en de vrees was dat de draconische invoerheffingen in de VS en handelsoorlogen tussen Washington en nagenoeg alle belangrijke economieën de wereldeconomie tot stilstand zou brengen.

Evengoed veerkracht

Deze week concludeert het IMF dat de wereldeconomie onverwacht sterke veerkracht vertoonde. Het stelt echter ook dat dat tijdelijk lijkt te zijn en niet staat voor onderliggende sterkte van de economie.  Dat de wereldeconomie in het licht van handelsoorlogen en hoge invoerheffingen zich staande wist te houden, komt door een aantal redenen. Zo zijn de hogere heffingen met een vertraging geïmplementeerd, iets wat de Amerikaanse bedrijven kans gaf prijsverhogingen als gevolg van hogere kosten uit te stellen.

Zij waren ook huiverig om de hogere kosten door te berekenen uit vrees dat de heffingen niet of gedeeltelijk door zouden gaan terwijl de schade wat hun imago betreft bij de consument aangericht zou zijn door veel hogere prijzen.

Bedrijven veranderden hun logistieke ketenen aan de nieuwe omgeving. Daarnaast behaalden Amerikaanse bedrijven doorgaans behoorlijke winsten, wat hen ook de financiële ruimte verschafte om de gestegen kosten deels zelf op te vangen.

Oplossingen op korte termijn

Tot slot anticipeerden ze aan het  begin van het jaar op de hogere invoerheffingen. Zo kochten Amerikaanse bedrijven veel meer producten in het buitenland om de hogere heffingen voor te zijn. Dat betekende dat ze eerder dit jaar in hun productiekosten relatief weinig last ervan hadden. 

Dat zijn evenwel allemaal tijdelijke oplossingen geweest, aldus het IMF. Nieuwe logistieke ketenen en leveranciers betekenen wel structureel hogere kosten. Immers, als de nieuwe inrichting op dat terrein het meest efficiënt was, dan hadden die bedrijven eerder voor de nieuwe leveranciers gekozen. De producten ingekocht voordat de hogere heffingen werkelijkheid zouden worden, zijn zo goed als op. 

Nu die tijdelijke factoren die voor de veerkracht van de economie hebben gezorgd, wegvallen, ziet het IMF steeds meer signalen dat toegenomen protectionisme in de wereld zichtbare effecten vertoont.

Recessiegevoel

Zo is de inflatie in de VS weer aan het stijgen en de arbeidsmarkt draait aanmerkelijk minder goed dan voorheen. De wereldeconomie is ook meer gefragmenteerd geraakt, aldus het IMF, wat onder meer minder efficiency op mondiaal niveau betekent.

De belangrijkste motoren die de economie vooruit stuwen, namelijk consumentenbestedingen en investeringen van bedrijven, draaien ook al trager, mede door de sombere stemming onder zowel huishoudens als bedrijven. 

Al met al ziet het IMF de wereldeconomie met 3,1% groeien in 2016. Dat is voor de wereldeconomie eerder recessieachtig gevoel dan dat de bomen tot in de hemel groeien. Voor de pandemie was er sprake van een gemiddelde jaarlijkse groei van 3,7%.

Industriepolitiek in de mode

De Amerikaanse economie dikt naar verwachting circa 2% aan en die van de eurozone met ongeveer 1%, met de toevoeging dat de groei in de grote landen zoals Duitsland, Frankrijk en Italië naar verwachting onder de 1% zal liggen volgend jaar. En dat is allemaal onder de aannames dat de olieprijs ook in 2026 blijft zakken, de Fed de rente behoorlijk verlaagt en de handelsoorlog geen nieuwe wind in de rug krijgt. 

Naar aanleiding van toegenomen spanningen in de wereld, willen tegelijkertijd veel westerse landen minder afhankelijk zijn van het buitenland. In dat kader is industriepolitiek in mode geraakt. Daarbij proberen landen hun eigen industrie te steunen via subsidies, staatshulp en protectionistische maatregelen om de buitenlandse concurrentie zoveel mogelijk te weren. Het IMF waarschuwt dat aan dat beleid wel een prijskaartje hangt. 

Dat beleid werkt bijvoorbeeld structureel hogere inflatie in de hand. Het zorgt er ook voor dat de staatschulden verder toenemen terwijl ze in veel landen al problematisch hoog zijn, zoals we zien in Frankrijk.

Veel onzekerheid

Daar is door de precaire financiële situatie sprake van behoorlijke politieke instabiliteit. Hoge staatsschulden brengen ook het gevaar met zich mee dat er almaar meer politieke druk op de centrale bank komt om de rentes laag te houden.

Ook dat is wat er al zien gebeuren. Het IMF concludeert ook dat industriebeleid op korte termijn, in de sectoren die ermee te maken hebben, tot enig succes kan leiden maar dat op termijn de gevolgen voor de hele economie vaak per saldo negatief uitpakken. 

De onzekerheid is groot en lijkt voorlopig groot te blijven. Uit het verleden weten we dat dat geen omgeving is waarin de economie goed kan gedijen. Het IMF publiceert het WEO-rapport in de herfst en het voorjaar weer. Hopelijk zal volgende versie weer aangenamer macro-economische proza zijn.