Beleggen in AI vraagt om ESG-bril

Kunstmatige intelligentie (AI) verovert de wereld in een adembenemend tempo. Bijna alle sectoren zijn betroffen, meestal in positieve zin. Denk aan een stijgende productiviteit, efficiënter energieverbruik, machines en mensen die beter met elkaar communiceren en samenwerken, precisielandbouw, fintechs die ook de armsten dienen, gepersonaliseerd onderwijs en snellere (medische) innovaties en diagnostiek.

Maar er zijn ook risico’s, zoals het feit dat de financiële baten nu vooral terechtkomen bij een kleine groep mensen, misbruik van persoonlijke data, een digitale wapenwedloop tussen geografische blokken en schending van mensenrechten als AI wordt gebruikt voor bijvoorbeeld rassendiscriminatie, onderscheid op gender, geloof of politieke overtuiging.

40% banen in gevaar

De impact op arbeid zullen volgens het Internationaal Monetair Fonds ook gigantisch zijn. Het IMF verwacht dat 40% van de huidige banen wereldwijd verloren gaan of op zijn minst veranderen. Vooral bureaujobs en werk aan de lopende band zijn betroffen. Dat betekent grote uitdagingen voor omscholing.

Voor beleggers maken al die verschillende factoren het er niet eenvoudiger op. Enerzijds liggen er enorme financiële winsten voor het grijpen bij bedrijven die met AI goed omspringen. Van de andere kant wil je als belegger absoluut niet in een bedrijf zitten dat AI misbruikt ten koste van anderen.

De ESG-lens

Dat is het dilemma waar de Candriam-vermogensbeheerders Marie Niemczyk en Jorick Liebrand zich over buigen in het rapport AI Through the ESG Lens.

In het rapport zoeken ze naar wegen om met behulp van ESG-criteria beursfondsen te selecteren die financiële, sociale en duurzame voordelen van AI zo goed mogelijk combineren. Dat is belangrijk omdat bedrijven die slecht omspringen met AI enorme schade kunnen aanrichten voor de samenleving, en daarmee ook voor de portefeuille en reputatie van beleggers.

Candriam ziet het daarom als zijn taak om de risico’s zo vroeg mogelijk in kaart te brengen en bedrijven die het nog niet goed doen bij AI, te helpen of te dwingen hun gedrag aan te passen.

Van theorie naar praktijk

AI is volgens Candriam in veel opzichten vergelijkbaar met de internetaandelen uit de jaren 90, toen veel ontwikkelingen eerst als sciencefiction klonken, maar snel realiteit werden. Bij AI is dat net zo.

Uit een studie van McKinsey blijkt bijvoorbeeld dat 78% van de bedrijven nu al op een of andere manier gebruikmaakt van AI. Een andere studie wijst uit dat OpenAI begin dit jaar 500 miljoen wekelijkse gebruikers had.

Het mag daarom geen wonder heten dat de Verenigde Naties het marktpotentieel van AI inmiddels inschat op het gigantische bedrag van 4,8 biljoen dollar in 2033.

Privaat en publiek

Zowel overheden als bedrijven investeren er talloze miljarden in, soms ook samen, zoals binnen het Stargate-project in de VS (500 miljard dollar) en het AI Continent Action Plan van de EU (200 miljard).

Binnen het bedrijfsleven stelen de Amerikaanse Magnificent Seven momenteel de show met honderden miljarden die ze de komende jaren voor AI willen uittrekken, maar de rest mag er ook wezen. Zo geeft volgens Candriam inmiddels een op de drie beursfondsen meer dan 25 miljoen dollar per jaar uit aan AI. Bij een farmabedrijf als Pfizer is dat zelfs 610 miljoen dollar.

Klimaat

Bij het selecteren van zijn belegging kiest Candriam voor een ESG-bril van plussen en minnen waaraan bedrijven getoetst worden. Om het voorbeeld van het ESG-criterium "Klimaatbeleid" te nemen. AI kan positief gebruikt worden om: 

• In stedelijke gebieden te helpen bij het inschatten van emissieniveaus, het monitoren van de luchtkwaliteit en het simuleren van klimaatbeleid.
• Betere voorspellingen te doen over extreme weersomstandigheden en daaruit volgende natuurrampen.
• Klimaat-, bodem-, en gewasgegevens te analyseren zodat boeren zich kunnen aanpassen.
• Slimmere routes te bedenken voor vrachtwagens, zodat het brandstofverbruik wordt verminderd bij minder files.
• Het stroomverbruik te optimaliseren met behulp van “smart grids”. 
• Industrieën te helpen bij het maken van plannen voor een zo goedkoop mogelijke energietransitie.

Negatief is dat AI enorme hoeveelheden energie en koelwater nodig heeft. Zo wordt er bijvoorbeeld geschat dat in het Verenigd Koninkrijk in 2027 50% van de waterconsumptie voor rekening komt van AI-datacentra! Die centra liggen net als chipfabrieken vaak ook nog in gebieden waar water toch al schaars is. Welke bedrijven weten de schade tot een minimum te beperken?

Het stroomgebruik van datacentra is ook aanzienlijk

Wie zijn de winnaars?

Eenvoudig is het zeker niet om de AI-winnaars van morgen te vinden. Een vergelijking met de internetluchtbel is ook hier op zijn plaats, want van de talloze vaak veelbelovende internetbedrijven die eind jaren 90 ontstonden, is het merendeel al lang verdwenen. Een bekend, schrikwekkend voorbeeld uit Nederland is World Online. 

Om de winnaars te vinden zet Candriam ook de kansen en risico’s naast elkaar per sector. In de gezondheidszorg zijn de kansen bijvoorbeeld:

• AI-toepassingen, zoals patiëntgegevensanalyse en gepersonaliseerde geneeskunde kunnen leiden tot snellere ontwikkeling van geneesmiddelen, nauwkeurigere diagnoses en betere resultaten voor patiënten.

De risico’s:

• Als patiëntengegevens op straat belanden, kan dat de privacy van mensen ernstig beschadigen. Dat kan wederom leiden tot sancties en boetes die de financiële prestaties en reputatie van bedrijven schaden.
• Discriminatoire algoritmen kunnen leiden tot ongelijke behandeling van patiënten.
• Door strenge overheidsregulering kan de operationele flexibiliteit afnemen en de kosten stijgen.

Ook voor andere sectoren hebben de AI-specialisten van Candriam de plussen en minnen op een rij gezet.

Zoeken naar flexibele regels

Regels, tenslotte, hebben soms een negatieve connotatie, maar ze zijn absoluut noodzakelijk om AI in goede banen te leiden. Aangezien AI zich zo snel ontwikkelt, moet de regelgeving wel flexibel zijn. De kunst voor de overheid is om de juiste balans te vinden waarbij AI wordt gecontroleerd zonder dat het teveel wordt afgeremd.

Sectoren zouden daar volgens Candriam zelf ook een rol bij moeten spelen met zelfregulering en richtlijnen voor "best practices". Beleggers kunnen dat op hun beurt ondersteunen door zich te laten horen op aandeelhoudersvergaderingen.