Bij de Fed staat alles op het spel

De Amerikaanse president Donald Trump heeft Lisa Cook, een bestuurslid van de Fed, ontslagen. Aangezien haar termijn pas in 2038 eindigt, zou Trump met haar vertrek iemand in het Fed-bestuur kunnen benoemen voor de komende 13 jaar.

Cook vecht het ontslag aan en blijft voorlopig zitten. De wet op de centrale bank in de VS geeft de president inderdaad de bevoegdheid bestuursleden van de Fed te ontslaan, mits er voldoende aanleiding is. Wat ‘voldoende aanleiding’ is, is niet bekend: die bepaling uit de Fed-wet is nooit getest omdat geen enkele president ooit een Fed-bestuurder heeft willen ontslaan.

Of een aantijging van fraude (Cook zou gefraudeerd hebben met haar hypotheekaanvraag) daaronder valt, zullen we de komende tijd horen, wanneer Amerikaanse rechters zich over deze zaak buigen. 

Hoop rancune

Ik kan het me haast niet voorstellen dat rechters haar ontslag goedkeuren. Zij wordt beschuldigd van fraude door iemand die al langer bezig is de Fed aan te vallen om zo een wit voetje te halen bij de president. Zo beschuldigde hij de Fed-voorzitter van fraude inzake de verbouwing van het Fed-kantoor.

Ook weer overigens zonder enig bewijs. Bovendien: wat is er gebeurd met het motto dat je onschuldig bent totdat het tegendeel wordt bewezen!?

Stel dat Cook alsnog vertrekt, hetzij omdat de hoogste rechters haar ontslag goedkeuren of omdat ze zelf opstapt omdat ze geen zin heeft nog ruim 3 jaar rancune van Trump te ondergaan, dan zou zij overigens niet de eerste en zeker niet de laatste bestuurder zijn die voortijdig de Fed verlaat.

Historische gevolgen

Maar haar vertrek zou belangrijker zijn dan elke andere exit bij de Fed ooit. Cooks vertrek zou namelijk verregaande gevolgen hebben, gevolgen die veel verder en dieper gaan dan een cent meer of minder verandering in de wisselkoers van de dollar of enige stijging van de langetermijnrentes op de korte termijn. De enorme gevolgen hangen samen met de bepalingen in de wet op de centrale bank in de VS. 

Die wet bepaalt dat het rente-comité van de Fed bestaat uit 7 leden van het dagelijks bestuur en 12 presidenten van de regionale centrale banken. Als we naar de monetaire kaart van de VS kijken, dan zien we geen 50 staten maar 12 districten. Ieder district heeft een eigen centrale bank en de president ervan is automatisch lid van het rente-comité van de Fed.

Die presidenten worden gekozen uit zogeheten klasse C-directeuren in de besturen van de regionale centrale banken (die besturen bestaan uit 9 leden, verdeeld in 3 klassen van gelijke omvang, namelijk  A, B en C). De wet op de Fed lezend wordt al snel duidelijk dat dit het punt is waar een eventueel vertrek van Lisa Cook historische, verregaande gevolgen kan hebben. 

Loyale econoom

De klasse C-directeuren worden namelijk benoemd door het dagelijks bestuur van de Fed én kunnen door het Fed-bestuur in Washington op elk gewenst moment en zonder enige reden ontslagen worden. De enige voorwaarde die de wet stelt, is dat ze een brief moeten krijgen met daarin de mededeling dat zij ontslagen zijn. 

De Amerikaanse president draagt leden van het dagelijks bestuur voor en de Senaat moet die voordrachten goedkeuren. Van de huidige 6 leden, heeft Trump in zijn eerste termijn 2 benoemd (wellicht niet geheel toevallig zijn dat precies dezelfde lieden die tijdens de vorige vergadering tegen het besluit om de rente onveranderd te houden stemden; zij wilden de rente verlagen).

Onlangs is een ander lid opgestapt en heeft Trump een aan hem loyale econoom, Stephen Miran, voorgedragen. Naar verwachting keurt de Senaat die voordracht op korte termijn goed. Bij een mogelijk vertrek van Cook zal Trump 4 van de 7 leden van het dagelijks bestuur hebben benoemd, met zittingstermijnen variërend van 2030 tot 2040.

Een meerderheid

Die meerderheid in het dagelijks bestuur (die nog groter kan worden c.q. alsnog kan ontstaan ook als Cook blijft zitten, wanneer voorzitter Jerome Powell in het voorjaar van 2026 de Fed verlaat) kan via het ontslaan en benoemen van de presidenten van de regionale centrale banken het rentebeleid tot diep in het volgend decennium bepalen.

De wet op de Amerikaanse centrale bank bepaalt dat benoemingen van de presidenten van de regionale centrale banken elke vijf jaar aflopen. Het eerstvolgende moment is eind februari 2026. Op dat moment kan een Trump-meerderheid in het dagelijks bestuur van de Fed de samenstelling van het rentecomité ingrijpend veranderen. 

Het Fed-bestuur in Washington hoeft niet alle regionale Fed-presidenten te ontslaan om het rentebeleid te beïnvloeden. Slechts een paar zou al voldoende zijn. Dat heeft te maken met een andere bepaling uit de genoemde wet, namelijk dat in het rente-comité elk jaar 5 van de 12 regionale presidenten stemrecht hebben.

Hogere inflatie

Zij doen allemaal mee maar wie wanneer mag stemmen is vastgelegd in een rotatieschema. Dat houdt in dat, als ze dat willen, 4 mensen uit het dagelijks bestuur door slechts 3 nieuwe regionale bankpresidenten te benoemen, het rentebeleid kunnen veranderen. 

Eerder drukte president Trump door benoemingen van een aantal rechters in het Hooggerechtshof langdurig zijn stempel op de juridische macht in de VS, met reeds voelbare gevolgen, getuige spraakmakende oordelen over abortus en presidentiële bevoegdheden.

Dat zou zomaar ook op monetair terrein kunnen gebeuren. Dat zou betekenen dat de onafhankelijkheid van de Fed behoorlijk uitgehold zal worden. Economische historie leert ons duidelijk dat een onafhankelijk opererende centrale bank cruciaal is voor een omgeving van lage inflatie, met alle economische voordelen van dien. 

Beleggers moeten deze ontwikkelingen in hun achterhoofd houden, want afhankelijk hoe een en ander de komende maanden verloopt, zouden ze behoorlijk wat redenen kunnen hebben hoge Amerikaanse inflatie te verwachten in de toekomst.