Chaotisch handelsbeleid VS begint zijn tol te eisen

Wat zullen de gevolgen zijn van de handelsoorlog in gang gezet door de Amerikaanse president Donald Trump? Dat is tegenwoordig dé vraag die op ieders lippen hangt. Buiten de VS maar zeker ook in dat land zelf. Vanaf mei kunnen we eerste glimpen ontvangen over de gevolgen, wanneer het Amerikaanse bureau voor de statistiek cijfers over werkgelegenheid, werkloosheid en inflatie publiceert voor de maand april, de maand waarin de handelsoorlog is begonnen.

Amerikaanse consumentenvertrouwen in vrije val

Voordat het zo ver is, zijn er verschillende indicatoren die ons wellicht al voor de publicaties van de Amerikaanse statistici in mei de contouren van de richting van de macro-economische cijfers kunnen schetsen. Zo is het consumentenvertrouwen in de VS in april in een soort vrije val gekomen.

De index die de verwachtingen over economische ontwikkelingen de komende tijd weergeeft is weggegleden naar het laagste niveau sinds voorjaar 1980. De vooruitzichten ten aanzien van eigen financiële situatie een jaar vooruit zijn nog nooit zo zwartgallig geweest als nu. Het consumentenvertrouwen is bijna gehalveerd vergeleken met de stand bij beëdiging van Trump.

Amerikaanse inflatievrees keert terug

Het vertrouwen is ook onder zijn stemmers afgenomen, wat aangeeft dat het een wijdverbreid fenomeen is. Waar de Amerikanen zich zorgen over maken, is dat de economie in een recessie zal komen terwijl inflatie behoorlijk zal stijgen. Vrij vertaald: men maakt zich zorgen over eigen baan (en dus inkomen) én tegelijkertijd over dat de rekeningen fors duurder gaan uitpakken. 

De gemiddelde Amerikaan ziet de inflatie in dit jaar bijna 7 procent bedragen, de hoogste stand sinds begin jaren 80. Ter vergelijking: op het moment stijgen de prijzen in de VS op jaarbasis met iets meer dan 2 procent.

Toeristen mijden VS

Een andere aanwijzing voor wat de schade voor de Amerikaanse economie kan zijn, is het sterk teruggelopen aantal toeristen uit Europa en elders dat nu al de VS mijdt. Een gezin dat een rondreis van 2 weken maakt door de VS besteedt al gauw 15.000 tot 20.000 dollar; een stedentrip New York komt al gauw op enkele duizenden dollars neer aan inkomsten voor hotels, restaurants en (souvenir)winkels.

Ofwel: halfvolle vliegtuigen naar de VS kosten het land nu al heel veel geld en dat zal de komende maanden niet minder worden. Toerisme is goed voor bijna 10 procent van het Amerikaanse bruto binnenlands product (bbp).

Amerikaanse bedrijven ook somber

Uit de maandelijkse Empire State Survey, een ondervraging onder bedrijven in de staat New York, blijkt dat ze het komend half jaar minder werkgelegenheid, minder orders, een kortere werkweek en minder investeringen voorzien.

Het enige wat omhoog is gegaan, zijn de prijzen die bedrijven verwachten te betalen en die ze ontvangen. Ofwel: de vrees voor inflatie onder de Amerikanen is terecht.

Regering Trump voedt onzekerheid

Een handelsoorlog an sich is een negatieve schok voor een economie maar de onzekerheid daarover maakt de situatie nog erger. De onzekerheid over het beleid van Trump is ongekend.

"De onzekerheid over het beleid van Trump is ongekend"

Kijk bijvoorbeeld naar eind vorige week. Op vrijdag zegt de Amerikaanse douane dat smartphones, computers en andere elektronica uitgezonderd worden van de invoerheffingen. Een dag later hoorden we de Amerikaanse minister voor handel vertellen dat die uitzondering tijdelijk zal zijn en dat de heffingen terugkomen over een of twee maanden.

China smeekt?

Op zondag deed president Trump vervolgens ook een duit in het zakje. Hij zei dat er helemaal geen uitzondering komt maar dat de genoemde producten alleen anders geclassificeerd zijn waardoor ze thuishoren in de 20 procent heffingengroep.

Vervolgens lekt uit dat dat Beijing Washington smeekt om een telefoongesprek tussen de Chinese president Xi en Trump, waarschijnlijk om de indruk te wekken dat Washington alles onder controle heeft. China liet echter weten daar niet over te peinzen en verbood de uitvoer van zeldzame materialen naar de VS, materialen die nodig zijn voor het maken van heel veel producten die we elke dag gebruiken.

Echte producten tegen bedrukt papier

Dit alles gebeurt omdat de VS volgens Trump & Co in afgelopen decennia armer was geworden door vrijhandel. In werkelijkheid heeft de rest van de wereld zich full time in de rondte gewerkt om echte spullen te maken en er genoegen mee nam om in ruil daarvoor stukken papier aan te nemen die de VS drukken en waar Washington, haast naar willekeur, een cijfer op zet dat de waarde vertegenwoordigt.

Hoe een land dat decennialang bedrukt papier inruilde voor echte producten het onderspit delft, is mij een raadsel.

Samenhang ontbreekt

Kijkend naar alles wat we uit Washington te horen hebben gekregen sinds begin april, dan kan ik alleen maar zeggen dat het mij sterk doet denken aan wat ik doe als mijn computer of telefoon raar begint te doen, namelijk uitzetten en weer aanzetten in de hoop dat het probleem is opgelost.

Dat lijkt zo ongeveer hoe het Amerikaanse handelsbeleid tegenwoordig werkt. Washington kondigt wat aan, kijkt wat de reactie is, stelt de aangekondigde plannen bij. Iedereen bemoeit zich ermee zonder al te veel samenwerking.

Positief neveneffect

Een van de gevolgen van het Amerikaanse handelsbelei juich ik wel toe. Sinds begin april is de rest van de wereld bezigde onderlinge handel makkelijker en goedkoper te maken. De EU en China praten erover en uit Brussel kwam deze week ook het bericht dat veel landen inmiddels gebeld hebben met de EU om de onderlinge handel aan te jagen.

Een van de neveneffecten van de chaos waar Washington voor zorgt, is dat de rest van de wereld juist lijkt te kiezen voor meer vrijhandel in de rest van de wereld. Als daar concrete afspraken uit volgen, dan zou dat een welkome ontwikkeling zijn, die als een soort tegenwicht kan dienen aan de Amerikaans keuze voor isolationisme en handelsoorlogen.