Trump en the Art of Chaos

Toch maar niet, althans de komende 90 dagen. Ik heb het natuurlijk over de draconische invoerheffingen voor de rest van de wereld die de Amerikaanse president Donald Trump op 2 april aankondigde.

Deze week besloot hij op de pauzeknop te drukken. De actie werd omschreven als een geplande aankondiging, het zou allemaal onderdeel zijn van een masterplan. "Wat jullie hier zien, is The Art of the Deal in uitvoering," zei een woordvoerder van het Witte Huis, refererend aan het gelijknamige boek van Trump.

Dat lijkt een wel erg rooskleurige voorstelling van zaken. Zo zat de Amerikaanse handelsminister op het moment van de aankondiging van de pauze in het parlement de invoerheffingen van 2 april te verdedigen.

Geen deal maar chaos

Een afgevaardigde onderbrak hem met het bericht dat zijn baas net uitstel heeft aangekondigd. Aan ministers gezicht was te zien dat die ook dacht "wat gebeurt hier, waar komt dit ineens vandaan?"

Ook zouden er 75 landen gesmeekt hebben om een deal maar op de vraag om welke landen het gaat, wilde het Witte Huis geen antwoord geven. Bovendien zei Trump – die een dag eerder nog aangaf dat een uitstel niet aan de orde is – zelf het uitstelbesluit op basis van zijn intuïtie genomen te hebben.

Dat alles wijst niet bepaald op een plan, laat staan een doordachte versie. In plaats van The Arft of the Deal had het allemaal meer weg van een uitvoering van The Art of Chaos.

Andere gedachten

Een klucht, zouden we in goed Nederlands zeggen. Wat heeft de president ertoe aangezet van gedachten te wisselen? Mijn vermoeden is dat het een combinatie is van twee zaken: 

1. De werking van het checks-and-balances-mechanisme in de VS
   Checks and balances staat voor tegenwichten die ervoor zorgen dat, in dit geval de president, niet alles kan doen wat hij wil, bijvoorbeeld omdat het parlement voor tegenwicht zorgt. Wij zien dat mechanisme aan het werk sinds 2 april, bijvoorbeeld in de vorm van openlijke tegenstand van Republikeinse parlementsleden en senatoren. Meerdere partijgenoten spraken zich uit tegen de hoge invoerheffingen en er is zelfs een wetsvoorstel ingediend om de bevoegdheid voor handelsbeleid weg te nemen van de president en terug te geven aan het parlement. Zo’n voorstel, afkomstig van een Republikein, was een maand geleden nog science fiction.
   
   
2. De tucht van de markt
   James Carville, de hoogste politieke adviseur van voormalig president Bill Clinton zei ooit: “Ik dacht altijd, als reïncarnatie bestaat, dat ik terug zou willen keren als de Paus of een beroemde sporter. Bij nader inzien wil ik echter terugkeren als obligatiemarkt. Die kan blijkbaar iedereen intimideren." Dat, intimidatie vanuit de obligatiemarkt, is wat er afgelopen dagen duidelijk gezien hebben inderdaad. De Amerikaanse langetermijnrentes liepen omhoog, enerzijds door zorgen over inflatoire effecten van de invoerheffingen en anderzijds doordat grote beleggers in Amerikaanse staatsobligaties, zoals Japan, China en Europa, minder ervan wilden kopen of zelfs Amerikaanse staatsobligaties in hun bezit van de hand gingen doen. De Amerikaanse dertigjarige rente is inmiddels  hoger dan de Griekse rente. 

Op gevoel

De pauzeknop zorgde voor opluchting, ook op de financiële markten. Laten we in die euforie een aantal zaken echter niet vergeten. Zo blijven de heffingen van 10% voor elk land overeind en gaan ze in. Wat ook blijft, zijn de hoge invoerheffingen voor Canada en Mexico en voor auto’s. EOh ja, en die voor China bedragen inmiddels bijna 150%.

Alles samengenomen zijn de Amerikaanse invoerheffingen daarmee het hoogst in bijna 100 jaar. De onzekerheid over het beleid in de VS in de toekomst, is if anything groter geworden dan die al was, bijvoorbeeld omdat het nu duidelijk is geworden dat Trump dit soort draconische maatregelen vooral op gevoel neemt.

Economie heeft een hekel aan onzekerheid. Hoe kunnen bedrijven beslissingen nemen over investeringen of mensen aannemen? Hoe kunnen consumenten beslissingen nemen over grote aankopen? Hoe maken mensen plannen voor de toekomst in het algemeen als het Witte Huis op elk moment iets anders kan bedenken, waarbij economische logica er niet toe doet en adviseurs van de president er voor de sier zijn?

Blijft volatiel

Daarnaast heeft het vertrouwen in de VS behoorlijke schade opgelopen, zeker voor de komende jaren. Waar andere landen altijd wel wisten wat ze aan Amerika hadden, omdat het land en de instituties betrouwbaar waren, is dat nu veel minder het geval.

Het gedrag van bedrijven en consumenten in de VS en daarmee de ontwikkeling van de Amerikaanse economie blijft nog minstens enkele jaren afhankelijk van de intuïtie en het humeur van de president.

Het checks and balances-mechanisme zal ongetwijfeld sterker gaan werken, zeker wanneer de parlementsverkiezingen in november volgend jaar dichter bij komen.

Daar staat tegenover dat Trump binnenkort zal gaan nadenken wie hij zal voordragen als opvolger van Powell als voorzitter van de Fed, een zeer belangrijk besluit. Trump heeft nog ruim 3,5 jaar te gaan als president van de VS. Mijn vermoeden is dat dat betekent dat de volatiliteit op de financiële markten gedurende die periode behoorlijk kan zijn.