Financiering Amerikaanse staatsschuld wordt een steeds duurdere grap

Medio februari liep een tienjarige Amerikaanse staatsobligatie, uitgegeven in februari 2015, af. Dat betekende dat het Amerikaanse Ministerie van Financiën 66 miljard dollar terug moest betalen aan de eigenaren van dat schuldpapier.

De afdeling die terugbetalingen verzorgt, krijgt het dit jaar best druk. Wie het ook druk zal krijgen, zijn hun collega’s van de afdeling die nieuwe staatsobligaties in de markt zet. Ze krijgen het niet alleen druk maar ambtenaren op die afdeling maken ook iets naars mee.

Verschuivende rendementen

Terug naar medio februari 2015. De eerder genoemde lening á 66 miljard dollar komt 10 jaar geleden op de markt. De coupon, de jaarlijkse rente waar de koper recht op heeft, bedraagt 2%. De wat jongere ambtenaren op het ministerie balen als een stekker. Zo'n 2% rente is aanmerkelijk meer dan de rente waartegen ze geld konden lenen in de zomer van 2012. Toen bedroeg de Amerikaanse tienjarige rente zo’n 1,5%.

De oudgedienden op het ministerie slaan hun jongere collega’s gade en lachen. De jonkies overdrijven. Die hebben de normale tijden en normale rentes niet meegemaakt. De oudgedienden kunnen zich tijden herinneren dat ze het vierden als ze een tienjarige lening tegen 8% wisten te slijten aan te markt. Dat was een goede deal!

Doorrollen maar

Uit het maandelijkse overzicht over de Amerikaanse staatsschuld, dat het ministerie uit Washington aan het einde van elke maand publiceert, blijkt dat de totale Amerikaanse staatsschuld op 31 januari 36.220 miljard dollar bedroeg.

Niet alle staatsschuld is verhandelbaar op de financiële markten, een aanmerkelijk deel is onderhands. Het verhandelbare deel is goed voor 28.519 miljard dollar. 6.380 miljard dollar, ruwweg ruim 22% van de totale verhandelbare schuld, loopt binnen 12 maanden af en moet dus, zoals dat heet, doorgerold worden.

Doorrollen is herfinancieren van oude schulden, zeg maar omzetten van oude leningen naar nieuwe. Tellen we daar de binnenkort af te lossen niet-verhandelbare schuld op, dan komt de teller uit op 9.500 miljard dollar ofwel ruim ene kwart van de gehele Amerikaanse staatsschuld.

Extra rentelasten

Dat doorrollen is het nare deel voor de ambtenaren, omdat de rente die ze op de nieuwe staatsobligaties moeten betalen aanmerkelijk hoger is dan wat ze niet zo heel lang geleden gewend waren te zien. Om bij het voorbeeld van de lening die medio februari afliep, te blijven: om die te vervangen door een nieuwe lening met een looptijd van 10 jaar, had het ministerie een rente van 4,55% moeten betalen, ruim het dubbele dus.

In geld uitgedrukt: bedroegen de jaarlijkse rentelasten op de oude lening 1,3 miljard dollar per jaar, de nieuwe lening brengt de jaarlijkse rentelasten van iets meer dan 3 miljard dollar met zich mee.

Een berekening op de achterkant van het bierviltje leert dat het doorrollen van de staatsobligaties die binnen een jaar aflopen, tussen 100 en 200 miljard dollar aan extra rentelasten per jaar betekent. In 2015 bedroegen de totale rentelasten 223 miljard dollar. In 2024 was dat opgelopen naar 881 miljard, niet zozeer door de veel hogere rentestanden maar vooral door de behoorlijk verder opgelopen staatsschuld.

Hoge rekening

Inmiddels begint de rente ook de totale rekening danig negatief te beïnvloeden. Zodanig dat in 2025 952 miljard dollar – ongeveer gelijk aan de waarde van alles wat men in België en Portugal in één jaar maakt – aan rente wordt betaald. De totale rentelasten in de VS zijn nu al hoger dan de defensiebegroting van het land.

Het Congressional Budget Office, een onafhankelijk agentschap, verwacht dat de totale rentelasten de komende jaren zullen blijven stijgen en in 2028 ca. 1.300 miljard dollar zullen bedragen, ongeveer het bruto binnenlands product van Nederland (toch wel de vijfde grootste economie van de eurozone).

De totale rentelasten zullen stijgen door enerzijds de verder oplopende staatsschuld en anderzijds door de hogere rentestanden, zelfs als die vanaf nu tot 31 december 2029 zouden worden bevroren!

Na 9.500 miljard dollar aan schulden die geherfinancierd moeten worden dit jaar, lopen in de komende jaren schulden ter waarde van circa 10.000 miljard dollar af (3.500 miljard in 2026, 2.500 miljard in 2027 en 2.000 miljard in zowel 2028 als 2029).

Rentekeuze pakt niet goed uit

De reden waarom in de periode 2025-2029 het leeuwendeel van de totale staatsschuld afloopt, is de keuze van het ministerie in de voorgaande jaren om veel kortlopende leningen uit te geven, met een looptijd van 1 tot 5 jaar. Men koos daarvoor om zo te profiteren van zeer lage rente. De rente op leningen met een looptijd van 5 jaar lag in bijvoorbeeld 2021 ietsje boven 1%. Dat hield destijds de totale rentelasten laag maar de keerzijde van die medaille is dat die leningen binnenkort doorgerold moeten worden.

De vijfjarige rente in de VS bedraagt thans 4,4%, ofwel 4 keer zo hoog als destijds. Dat zijn rentestanden die voor het laatst vlak na het jaar 2000 te zien waren. Veel ambtenaren op het Amerikaanse ministerie van Financiën zaten toen nog op de basisschool. In het bovenstaande nam ik impliciet aan dat de langetermijnrentes de komende jaren niet verder zullen stijgen.

De realiteit kan anders zijn. Stijgende inflatie kan rentes aanjagen omdat beleggers bescherming willen. Oplopende staatsschuld kan de rentes aanjagen omdat beleggers meer risico op wanbetaling kunnen menen te lopen.

En doorrollen, hoe kan dat de rente beïnvloeden? Nou, doorrollen, zeker in de mate waar we het over hebben, betekent dat er veel nieuwe staatsobligaties aangeboden worden. Als de markt dat aanbod dat niet absorbeert, dan moet de uitgever, in dit geval de Amerikaanse staat, een hogere rente bieden om beleggers te verleiden meer te willen kopen, dus om vraag en aanbod in balans te brengen.

Houdt Powell stand?

Maar hogere rente bieden betekent natuurlijk wel nog hogere rentelasten. Mochten de langetermijnrentes verder oplopen, dan wordt het zeer interessant te kijken hoe de Fed daarop zal reageren. De Amerikaanse centrale bank kan namelijk de langetermijnrentes omlaag drukken met grootschalig opkopen van staatsobligaties, zoals sinds de Grote Financiële Crisis van 2008 is gebeurd.

Jerome Powell, Fed-voorzitter, zei onlangs dat dat beleid van kwantitatieve verruiming pas in beeld komt als de Fed-rente 0% bedraagt. Ofwel: ga er maar niet vanuit dat we Amerikaans schuldpapier gaan kopen. Dat was echter Powell die sprak. President Donald Trump steekt niet bepaald onder stoelen of banken dat hij niet kan wachten om het arbeidscontract van Powell niet te verlengen wanneer dat afloopt in mei 2026.

Als Trump iemand aanstelt die vooral van plan is te doen wat de president wil, dan wordt alles mogelijk, zelfs in de wetenschap dat het rentecomité uit 12 leden met stemrecht bestaat en de voorzitter dus niet in zijn eentje beslissingen kan nemen. Spannende monetaire tijden staan ons te wachten.