Niet alleen inflatie, ook staatsschuld centraal bij renteverlagingen

Het bestuur van de ECB heeft gisteren vergaderd in de Sloveense hoofdstad Ljubljana. Daar, ten zuiden van de Alpen, besloten de centrale bankiers de rentes weer te verlagen,  met 25 basispunten.

Het is de tweede renteverlaging van de ECB in vijf weken. De centrale bank heeft in de afgelopen weken vele macro-economische indicatoren gezien die erop wijzen dat de economische groei in de muntunie zal blijven kwakkelen.

Ondertussen daalt de inflatie verder. In september bedroeg die 1,7%, voor het eerst in jaren dat de geldontwaarding onder de 2% zat.

Zorgen over groei

Uit de toon van de persconferentie na afloop was af te leiden dat de ECB zich veel meer zorgen over groei maakt dan over inflatie. Dit jaar vergadert het bestuur nog één keer, in december en afgaand op de toon tijdens de persconferentie, is de kans groot dat de rente ook in december gekortwiekt gaat worden.

Het besluit om de rente deze week te verlagen, was unaniem, iets wat erop wijst dat als de situatie op het groeifront niet aanmerkelijk verbetert in de komende weken, de rente verder omlaag zal gaan. Dat zit er in ook mocht de inflatie weer stijgen!

De ECB denkt dat de inflatie de komende maanden weer kan klimmen maar de bank vertelt ons nu al dat als de prijzen sneller gaan stijgen in de komende maanden, de ECB dat als een tijdelijk zal zien.

Tijdelijk of niet?

Daarmee hebben we iets opmerkelijks te pakken. Nu de inflatie gedaald is in september, is er blijkbaar geen sprake van tijdelijkheid, hét woord toen inflatie te hoog was, sinds zomer 2021 en in 2022.

De ECB greep toen heel lang niet in en toen ze dat deed was dat mondjesmaat, omdat die hoge inflatie tijdelijk zou zijn. Zoals gezegd vertelt de bank ons nu al dat als inflatie in de komende maanden weer gaat klimmen, dat tijdelijk zal zijn. Er is hier een patroon te ontwaren, namelijk dat als inflatie te hoog wordt, dat heel snel voor tijdelijk wordt gezien maar als inflatie daalt, de ECB nagenoeg overtuigd is dat de daling weer structureel is.

Terwijl het bestuur van de ECB aan het vergaderen was, publiceerde het Internationaal Monetair Fonds zijn jaarlijkse Fiscal Monitor, een rapport over de stand van zaken en vooruitzichten met betrekking tot begrotingstekorten en staatsschulden.

Hoge rentelasten

Het IMF waarschuwde dat de staatsschuld wereldwijd rap $100.000 miljard nadert. Voor het einde van het jaar lijkt die treurige mijlpaal bereikt te zijn. Stijgende staatsschulden in combinatie met hogere langetermijnrentes betekent dat een steeds groter deel van de overheidsuitgaven opgaat aan rentelasten.

Dat remt de economische groei af en jaagt de inflatie aan. Het IMF vreest dat de wereldeconomie te maken zal krijgen met een combinatie van lage groei en hoge schulden en spreekt van een moeilijke toekomst, mede omdat nieuwe economische schokken te verwachten zijn, “misschien wel eerder dan velen verwachten”, aldus de instelling uit Washington.

Met de renteverlagingen van niet alleen de ECB, maar ook de Fed, terwijl inflatie bij lange na niet is verslagen, is het niet vreemd dat velen vermoeden dat die renteverlagingen ook ingegeven zijn door het feit dat de overheden in de eurozone en de VS vaak zeer hoge staatsschulden hebben.

Maar een keer

Terug naar de ECB. Christine Lagarde, president van de bank, zei dat de bank geen recessie verwacht maar een zachte landing ziet in de toekomst. Is dat geruststellend zoals het klinkt? Ik denk het niet.

Centrale bankiers zien namelijk haast nooit een recessie aankomen; wat ze altijd wél zien, is de befaamde zachte landing van een economie. In de praktijk hebben economieën nogal wat recessies meegemaakt en die zachte landing kwam in de afgelopen decennia net zo vaak voor als een komeet: slechts één keer.

Gegeven die historie neem ik de voorspelling van Lagarde dat een zachte landing aanstaande is – namelijk economie die blijft draaien terwijl inflatie steeds verder naar de achtergrond verdwijnt – met een behoorlijke korrel zout. Ik hoop dat ze gelijk krijgt, maar sta er niet raar van op te kijken als het niet verloopt zoals de ECB verwacht.