Edin Mujagic is hoofdeconoom van OHV Vermogensbeheer en is gespecialiseerd in (de gevolgen van) het beleid van de centrale banken. Hij heeft verschillende boeken op zijn naam staan, waaronder "Geldmoord: hoe de centrale banken ons geld vernietigen" en "Boeiend en geboeid: een monetaire geschiedenis van Nederland sinds 1814/1816". Hij studeerde monetaire economie aan de Universiteit van Tilburg.

Column

Opkomende markten krijgen met onmogelijke drie-eenheid te maken

Jezelf kietelen. Niezen met de ogen open. Zomaar twee dingen die onmogelijk zijn. Het hebben van een vaste wisselkoers, vrij verkeer van kapitaal en een eigen rentebeleid voeren is dat ook.

Economen John Marcus Fleming en Robert Mundell toonden het bestaan van de onmogelijkheid van deze macro-economische drie-eenheid eind jaren 50 aan. Twee van de drie kan, maar niet alle drie tegelijkertijd. Zo was het voor de Nederlandsche Bank bijvoorbeeld onmogelijk een ander rentebeleid te voeren dan de Bundesbank. Onze gulden was sinds begin jaren 80 gekoppeld aan de Duitse mark en het kapitaalverkeer van en naar Nederland was vrij.

Stel dat DNB tegen die achtergrond besloten zou hebben de officiële rente in Nederland te halveren, bijvoorbeeld om de economische groei te stimuleren, terwijl de Bundesbank haar rente ongewijzigd zou laten. Beleggers zouden dan massaal geld komen lenen in Nederland om vervolgens dat geld, na het omgewisseld te hebben in Duitse marken, net over de grens uit te zetten.

Het gevolg voor Nederland zou zijn dat de waarde van de gulden behoorlijk zou dalen. Immers, op de valutamarkt komt er ineens erg veel extra aanbod zonder dat de vraag stijgt. De waarde gaat dan omlaag. Dat betekent stijgende inflatie, iets wat DNB alleen zou kunnen voorkomen door de rente te verhogen. Maar dát is nou precies wat de bank niet wil doen. De rente was immers verlaagd om de economische groei aan te jagen! Zou de bank de rente gehalveerd houden, dan zou of de gulden losgekoppeld moeten worden van de mark of een slagboom moeten komen op de kapitaalsnelweg. Beide zouden op hun eigen manier funest zijn geweest voor de economische groei.

Keuzemogelijkheden

Elk land moet dus kiezen tussen één van de volgende beleidsmixmogelijkheden:

  • Een stabiele wisselkoers en vrij kapitaalverkeer maar geen eigen rentebeleid.
  • Een eigen rentebeleid en vrij kapitaalverkeer maar geen stabiele wisselkoers.
  • Een stabiele wisselkoers en een eigen rentebeleid maar geen vrij kapitaalverkeer.

Dat zijn de keuzes die in de nabije toekomst veel opkomende markten zullen moeten maken nu de Amerikaanse langetermijnrentes en inflatie aan het stijgen zijn doordat het vooruitzicht op een stevig en onbelemmerd economisch herstel gerechtvaardigd is.

De Fed grijpt elke gelegenheid aan te vertellen dat ze niet van plan is de rente te verhogen, maar dat zal vroeg of laat moeten én de langetermijnrentes doen dat ondertussen voor de bank alvast.

Ingrijpen is nodig

Opkomende economieën zijn doorgaans economieën die het voor economische groei moeten hebben van buitenlandse handel, wat betekent dat een vaste wisselkoers en vrij kapitaalverkeer onontbeerlijk zijn. Tegen de achtergrond van stijgende inflatie en wereldwijd economisch herstel moeten de centrale banken in opkomende landen dus gaan nadenken over renteverhogingen, omdat dat ook voor de Fed geldt.

Doorgaans stijgt de inflatie in opkomende landen sneller dan in ontwikkelde economieën. Om de inflatie onder controle te houden, moeten de centrale banken in opkomende landen eerder dan de Fed ingrijpen. Dat is de reden waarom de centrale bank van Brazilië onlangs de rente heeft verhoogd.

"Om de inflatie onder controle te houden, moeten de centrale banken in opkomende landen dus eerder dan de Fed ingrijpen"

Slecht voorbeeld Turkije

Het lastige is, dat hogere rentes de economische groei kunnen raken. Dat kan de centrale bank en de regering tegenover elkaar zetten, zoals bijvoorbeeld Turkije laat zien. De centrale bank van dat land verhoogde de rente. Toen de politiek (lees: Erdogan) er genoeg van kreeg, werd de topman ontslagen, waarop de koers van de lira in elkaar duikelde. Het behoeft geen uitleg dat dit allemaal slecht nieuws is voor de Turkse economie.

Ruzie tussen de centrale bank en de regering zorgt altijd voor onzekerheid en extra volatiliteit op de financiële markten. De wisselkoers kan dalen wat met name bedrijven in de opkomende landen in de problemen kan brengen. Die hebben in de afgelopen jaren veel geld geleend in het buitenland om zo te profiteren van lagere rentes. Bij een dalende wisselkoers vliegen de leenlasten, uitgedrukt in lokale valuta, omhoog.

No worry

Dat gezegd hebbende: grote kans dat de ontwikkelingen in Turkije niet zullen overslaan naar andere opkomende landen. De overheidsgreep op de centrale banken is in veel belangrijke opkomende economieën anno 2021 aanmerkelijk minder stevig dan in het verleden.

Tot slot: wat te midden van alle ontwikkelingen overeind blijft, is dat de economische groei in opkomende landen op middellange termijn aanmerkelijk hoger zal zijn dan in onze contreien. Economische groei en rendementen gaan hand in hand.


Edin Mujagic is hoofdeconoom van OHV Vermogensbeheer en is gespecialiseerd in (de gevolgen van) het beleid van de centrale banken. Hij heeft verschillende boeken op zijn naam staan, waaronder "Geldmoord: hoe de centrale banken ons geld vernietigen" en "Boeiend en geboeid: een monetaire geschiedenis van Nederland sinds 1814/1816". Hij studeerde monetaire economie aan de Universiteit van Tilburg. Hij schrijft op persoonlijke titel. De informatie in deze column is niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen.

China; opnieuw lieveling van beleggers?