Edin Mujagic is hoofdeconoom van OHV Vermogensbeheer en is gespecialiseerd in (de gevolgen van) het beleid van de centrale banken. Hij heeft verschillende boeken op zijn naam staan, waaronder "Geldmoord: hoe de centrale banken ons geld vernietigen" en "Boeiend en geboeid: een monetaire geschiedenis van Nederland sinds 1814/1816". Hij studeerde monetaire economie aan de Universiteit van Tilburg.

Column

Fed en ECB, pleeg geen monetaire harakiri!

Gezien de beperkte rentemiddelen moeten de Fed en ECB iets anders verzinnen als de economie afkoelt. Maar hopelijk doen ze niet zoals de Bank of Japan. Dat is echt monetaire harakiri, aldus Edin Mujagic.

Wat kunnen centrale banken zoals de Fed of de ECB doen wanneer de economische groei afneemt, tegen een achtegrond van zeer lage (2,25-2,5% Fed) tot écht zeer lage (0% ECB) rentes?

In het verleden reageerden de centrale banken op een groeivertraging met renteverlagingen. In de VS was een verlaging van 4 à 5 procentpunt nodig om de economie terug op het groeipad te krijgen. Die ruimte is er deze keer niet.

Wat gaan ze doen? Lael Brainard is een van de leden van het rentecomité van de centrale bank in Washington. Onlangs zei ze wel iets te zien in een beleid gericht op het instellen van een plafond voor langetermijnrentes. 

Geen limiet

De Fed zou dan een vast topniveau voor de langetermijnrentes afkondigen en elke keer als de rentes daarboven dreigen uit te komen, in actie komen om dat te voorkomen.

In dat geval zou de centrale bank staatsobligaties opkopen net zolang totdat de rente weer onder het plafond zakt. Of zoals Brainard het eufemistisch zei: “Er zouden geen specifieke verplichtingen bestaan met betrekking tot de aankopen van staatsobligaties.”

Dit is quantitative easing zonder limiet. Brainard staat in haar monetaire mijmeringen niet alleen. Haar collega Richard Clarida, de tweede man van de Fed, noemde dit eerder dit jaar al een optie.

Veel staatsobligaties kopen

Vorig jaar schreef hij tot in detail op hoe de Fed dat beleid zou kunnen uitvoeren. Voormalig Fed-voorzitter Ben Bernanke schreef er eveneens over en ook academici houden zich inmiddels bezig met dit onderwerp.

Volgens Lorie Logan, baas van de afdeling van de centrale bank in New York die het monetaire beleid van de Fed uitvoert, zal de bank in de toekomst structureel veel meer staatsobligaties moeten kopen dan normaal om de rentes in de VS aan te sturen.

Het wordt dus niet alleen quantitative easing zonder een financiële limiet, maar ook zonder tijdslimiet blijkbaar. Echt nieuw zijn die plannen niet.

Nieuwe afkortingen

De centrale bank van Japan is al jaren bezig met het zogeheten QQE met YYC-beleid, nadat de bank eerder QQE met NIRP uitprobeerde.

QQE staat voor quantitative and qualitative easing, YCC voor yield curve control (ofwel controle van de rentecurve) en NIRP voor negative interest rate policy (het beleid van negatieve beleidsrentes).

Ik noem het monetaire harakiri. Wen maar aan die nieuwe afkortingen, de kans is groot dat u ze in de toekomst hier ook vaker zult lezen.

Zwakke frank

Volgende maand staat een Fed-conferentie op de agenda in Chicago, waar bestuurders en academici van gedachten zullen wisselen over nieuwe manieren om recessies tegen te gaan. Reken er maar op dat het over die afkortingen zal gaan.

Dit speelt overigens niet alleen in de VS. De topman van de Zwitserse centrale bank noemde de negatieve rentes onlangs absoluut cruciaal om de frank zwakker te maken en zo voor prijsstabiliteit te zorgen (curieus genoeg betekent dat almaar stijgende prijzen).

Analisten stellen nu al dat de opvolger van Mario Draghi op zijn of haar eerste dag de belofte om te doen 'whatever it takes' zou moeten herhalen. Doet hij of zij dat niet, dan zouden de markten wel eens in paniek kunnen raken.

Ook aandelen kopen

Die belofte, WIT, in feite Europees voor QQE met NIRP en YCC, lijkt geïnternaliseerd te worden bij de ECB en structureel beleid te worden.

Alles uit de kast halen om rentemarkten te manipuleren, lijkt het nieuwe monetaire beleid te worden in het westen, in navolging van Japan.

Over Japan gesproken: toen negatieve rentes en het zonder limiet opkopen van obligaties geen gewenst resultaat opleverden, begon de centrale bank in Tokio ook aandelen te kopen. Dat doet de bank al enige tijd, waardoor ze inmiddels de grootste aandeelhouders in zeer veel beursgenoteerde bedrijven is.

Invloed op de markten

Wie weet zullen de Fed en de ECB in de toekomst ook dat pad inslaan. Langetermijnbeleggers doen er goed aan dit soort ontwikkelingen, hoe pril ook, in de gaten te houden.

Een ding is zeker: als een onverwachte zucht van een centrale bankier of een net iets te lange pauze tussen twee zinnen de markten kunnen beïnvloeden, dan is het helder dat het nieuwe monetaire beleid dat ook wel zal doen.

Gezien de mate van manipulatie op de markten nu, laat staan in de toekomst, wordt het steeds lastiger niet te lachen als iemand het weer eens heeft over onze vrijemarkt economieën. De westerse rentemarkten zijn goed op weg net zo vrij te zijn als die in de Sovjet-Unie destijds.

Edin Mujagic is hoofdeconoom van OHV Vermogensbeheer en is gespecialiseerd in (de gevolgen van) het beleid van de centrale banken. Hij heeft verschillende boeken op zijn naam staan, waaronder "Geldmoord: hoe de centrale banken ons geld vernietigen" en "Boeiend en geboeid: een monetaire geschiedenis van Nederland sinds 1814/1816". Hij studeerde monetaire economie aan de Universiteit van Tilburg. Hij schrijft op persoonlijke titel. De informatie in deze column is niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen.

Alles over de rente