Marcel Tak is dé special product-specialist van IEX en IEXProfs, maar schrijft ook graag over rente, obligatiemarkt en toezicht als hij zich daartoe geroepen voelt. "De financiële sector is in belangrijke mate bezig met het verplaatsen van lucht. De werkelijke toegevoegd waarde is beperkt. In mijn columns wil ik relativeren, tegenwicht bieden en zo mogelijk de andere kant van de medaille laten zien."

Column

ECB: Pamperpolitiek van een curlingbank

Het grootste negatieve effect van een ECB-beleid gericht op het voortdurend wegpoetsen van economische en financiële hobbels is dat de maatschappij steeds minder alert is op altijd aanwezig risico, aldus Marcel Tak. Stop met dat beschermende beleid.

Het is zonder twijfel één van de leukste series van de afgelopen decennia. “Hallo allemaal, wat fijn dat je er bent” van juffrouw Ank, uit de eerste reeks van De Luizenmoeders, is niet meer uit ons collectief geheugen weg te slaan.

Ook dit seizoen komen er weer pareltjes langs. Wederom bijvoorbeeld van juffrouw Ank, die een moeder toebeet dat ze genoeg had van al die curlingouders.

Curlingouders proberen alle mogelijke hobbels in het leven van hun kinderen weg te bezemen, zodat het kroost probleemloos de jonge jaren doorkomt. Fout volgens juf Ank, zo hebben ze niet de mogelijkheid te leren van fouten en tegenslagen.

Dubbele problematiek

Die prachtige metafoor is ook toe te passen op de ECB. In 2008 en 2009 maakte de wereld een zeer ernstige crisis mee. De sjoemelhypotheken van de verschillende, vooral Amerikaanse, zakenbanken duwden de (financiële) wereld bijna over de rand van de afgrond.

Hoewel de economische crisis diep was, is de val over het randje ons bespaard gebleven. Dat was niet in de laatste plaats te danken aan het beleid van de centrale banken. Hoewel zij medeschuldig waren aan het ontstaan van de crisis, het toezicht was zeer laks, hebben zij wel bijgedragen aan het stabiliseren van de markten.

Door een ongekend ruim monetair beleid kon de financiële sector zich herstellen. Dat was extra lastig voor de EU omdat er in onze zone sprake was van een dubbele problematiek, vanwege de door het Griekse financiële wanbeleid gecreëerde eurochaos.

Draghi als poetser

Mario whatever-it-takes-Draghi overtrof zichzelf en zorgde bijna in zijn eentje voor de overleving van het Europese muntexperiment. “Hallo meester Mario, wat fijn dat je er bent”, zo zongen wij massaal.

Alle complimenten dus voor de voorman van de ECB, maar de afgelopen jaren slaat hij door. Draghi meent dat hij op aarde is om alle mogelijke oneffenheden in de economische en financiële ontwikkelingen weg te poetsen. De economie draaide de afgelopen jaren goed.

Nu echter lijkt er sprake van een groeivertraging. Dat is wat de noordelijke EU-landen betreft helemaal geen vreemd verschijnsel. De op volle toeren draaiende economie loopt tegen zijn capaciteitsgrenzen aan, zeker wat betreft de arbeidsmarkt. Een afkoelende economie is in dat opzicht zelfs wenselijk om oververhitting, met alle negatieve gevolgen, te voorkomen.

Nieuwe steun

Mario Draghi ziet dat kennelijk anders en geeft bij de eerste tekenen van groeivertraging aan dat de rente in 2019 niet meer verhoogd zal worden. Dat was aanvankelijk wel het plan.

Ook zullen de banken in september nieuwe steun krijgen, al is het nog niet duidelijke tegen welke voorwaarden dat zal gebeuren. De EU moet kennelijk ten koste van veel, misschien wel van alles, beschermd worden tegen de minste en geringste financieel-economische tegenwind.

De ECB ontwikkelt zich zo tot de Europese Curling Bank, die het straatje van de EU op structurele basis voortdurend schoon blaast. Het is een onnodige, gevaarlijke en oneerlijke strategie van onze centrale bank.

Niet-optimale allocatie van middelen

Onnodig, want het is zeer de vraag of een lage rente de economie daadwerkelijk stimuleert. Mogelijk wel op korte termijn, maar door de lage rente is er sprake van een niet-optimale allocatie van middelen. Veel investeringen worden gedaan die bij een normale rente niet rendabel zouden zijn geweest.

Dat betekent verspilling van arbeidskracht, kapitaal en, laat mij dat argument dan ook maar eens gebruiken, onnodige druk op het milieu door (uiteindelijk) niet-rendabele investeringen.

Gevaarlijk is de ECB-strategie, omdat een lage rente een stimulans is voor het aangaan van schulden. Juist de crisis van tien jaar geleden heeft uitgewezen dat hoge schulden de economie kwetsbaar maakt. Daarnaast is er door die hoge schulden weinig prikkel om economische hervormingen door te voeren, zowel macro (overheden) als, hoewel in iets mindere mate, micro (bedrijven).

Gevaarlijke politiek

De geforceerde stimuleringspolitiek werkt zelfs averechts en is daarom gevaarlijk, omdat de noordelijke economieën geen tijd hebben om op adem te komen waardoor het gevaar van oververhitting reëel wordt. Tot slot is er het gevaar dat een aanhoudend (te) lage rente het voeren van toekomstig anticyclisch beleid welhaast onmogelijk maakt.

Als de economie echt weer eens in een flink dal dreigt te belanden, heeft de ECB nauwelijks instrumentarium voor het geven van stimulansen. Tenzij een negatieve rente van 2% of lager een begaanbare weg zou zijn. 

Oneerlijk is de (te) lage rente ook. Risicomijdende spaarders en pensioenfondsen worden hard getroffen door de lage rente, terwijl het hebben en houden van schulden ruimhartig wordt beloond. In feite vindt er een transfer plaats van goed geld naar kwaad geld.

Minder alert op risico

Risicomijdende beleggers betalen daarentegen wel belasting over hun theoretisch toegerekende, maar in werkelijkheid niet bestaande inkomsten over het belegd vermogen. De beperkte aanpassing in de berekeningsmethodiek van de vermogensrendementheffing heeft deze oneerlijkheid nog lang niet opgeheven.

Misschien nog wel het grootste negatieve effect van een beleid gericht op het voortdurend wegpoetsen van economische en financiële hobbels is dat de maatschappij steeds minder alert is op altijd aanwezig risico.

Als Mario voor elk probleem(pje) een oplossing aandraagt, worden de feitelijk aanwezige risico’s niet meer gezien. Op lange termijn kan dat dramatische gevolgen hebben.

Te hard bezemen

Dat Mario Draghi helemaal gefocust is op het beschermende beleid, is geen verrassing. Maar dat ook Klaas Knot de pamperpolitiek van de centrale bank omarmt, is ronduit zorgelijk.

Ik ben bang dat de beleidsmakers van de ECB zo hard aan het bezemen zijn, dat de EU zich steeds meer op (te) glad ijs gaat bevinden. Dat daarmee wordt voorgesorteerd op een enorme uitglijder behoeft weinig fantasie.

Marcel Tak is zelfstandig beleggingsadviseur en oprichter/beheerder van het Bufferfund. De informatie in deze column is niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen.

Pensioen