Marcel Tak is dé special product-specialist van IEX en IEXProfs, maar schrijft ook graag over rente, obligatiemarkt en toezicht als hij zich daartoe geroepen voelt. "De financiële sector is in belangrijke mate bezig met het verplaatsen van lucht. De werkelijke toegevoegd waarde is beperkt. In mijn columns wil ik relativeren, tegenwicht bieden en zo mogelijk de andere kant van de medaille laten zien."

Column

Monetair beleid wint het van politiek

Monetaire politiek heeft het definitief gewonnen van ouderwetse, door politiek bepaalde economische politiek. Maar het maakt volgens Marcel Tak ook slachtoffers.

Een enkele keer heb ik in een column aandacht besteed aan bitcoin, de virtuele munt die de harten van steeds meer mensen lijkt te stelen. Die conclusie lijkt onontkoombaar als u naar de koersexplosie kijkt.

Eerlijk gezegd vind ik het ongelooflijk en vraag mij af hoe iets wat in mijn ogen geen waarde heeft tot zulke grote hoogte kan stijgen. Kennelijk zijn bitcoinbeleggers zo blij dat er een munt is waar geen enkele regulerende instantie vat op heeft.

Zomaar uit het niets wordt er enorme waarde gecreëerd. Iedereen blij, zo lijkt het. Iets soortgelijks zien we, en dat is bijna net zo ongelooflijk, bij de euro en het beleid van de Europese Centrale Bank.

Heilige graal

Vorige week maakte ECB president Mario Draghi bekend tot het einde van het jaar door te gaan met de opkoop van 60 miljard aan obligaties. Vanaf 2018 zal de bank deze gratis-geldpolitiek matigen door nog maar 30 miljard aan obligaties op te kopen.

Tot en met september van dat jaar, maar ook dan stopt het nog niet. Draghi en de meeste andere directieleden van ECB zijn er voorstander van direct in te grijpen indien daar aanleiding voor is en dan weer voor grotere bedragen aan obligaties op te kopen.

Zo op het eerste gezicht lijkt het erop dat Draghi de heilige graal van het monetaire beleid heeft gevonden. Een beleid dat goed werkt. Weliswaar (nog) niet met betrekking de formele doelstelling van de ECB, een inflatie van net iets onder de 2%.

Rating Italië omhoog

Maar de niet officiële doelstellingen zijn toch maar mooi bereikt. Immers, de economische groei is aangetrokken tot een aanvaarbaar niveau en vooral: de zuidelijke lidstaten zijn (tot nu toe) ontkomen aan een dramatisch faillissement.

De illustratie daarvan kwam nog afgelopen vrijdag toen S&P de rating van Italië verhoogde van het laagste investment grade niveau BBB- naar BBB. Wat kan er nou tegen een, weliswaar extreem, beleid zijn dat tot zulke mooie resultaten leidt?

Er lijkt sprake van een win-win situatie. De ECB is geen politieke organisatie en kan geen belasting heffen, maar heeft een onbeperkt budget tot aankoop van schulden. Waar overheden hun burgers moeten lastigvallen met hogere belasting om aan mooie budgetten te komen, hoeft de centrale bank dat niet.

Slachtoffers ECB

De ECB kan, ogenschijnlijk kosteloos, een beleid voeren met een omvang van duizenden miljarden euro’s. Met ook nog eens een succesvolle uitkomst! Monetaire politiek heeft het definitief gewonnen van ouderwetse, door politiek bepaalde economische politiek.

De werkelijkheid is echter anders. Natuurlijk weten we wel dat het beleid niet kosteloos is en dat er verschillende partijen zijn die de prijs, een zeer hoge prijs, betalen voor het gevoerde ultraruime beleid.

Pensioenfondsen, verzekeraars, spaarders, zij allen zijn het slachtoffer van het vaste voornemen van de ECB ten koste van alles de euro te redden. Dat had de politiek nooit voor elkaar gekregen. Stel dat een havik de leiding zou hebben van de ECB en de politiek zou hetzelfde willen bereiken als Draghi: de euro redden whatever it takes.

Extra belasting verzekeraars

Ik denk dat het de wereld te klein zou zijn als daadwerkelijk een daarbij behorende politiek zou worden gevoerd. De havik bij ECB zou er misschien voor hebben gezorgd dat de rente op spaargeld nu minstens 3% zou zijn.

Het kabinet zou vervolgens in de regeringsverklaring moeten verdedigen dat alle rente die spaarders ontvangen ingeleverd zou moeten worden. Zodat spaarders, net als nu, uiteindelijk 0% rente ontvangen. Dat zou een leuke discussie in de Tweede Kamer opleveren.

Daarnaast kondigen Mark Rutte en zijn ploeg aan dat alle winsten van verzekeraars extra belast gaan worden, zodat de nettowinst even hoog is als bij een rente van 0%. Dat beleidspunt van het kabinet zou het misschien nog wel redden, want het imago van de verzekeraars is niet al te best. Wie zou het voor hen opnemen als een dergelijke maatregel wordt uitgevoerd?

Explosiegevaar Henk Krol

Anders ligt het met de pensioenfondsen. Bij een veel hogere rente onder een havik ECB-president zouden de dekkingsgraden veel gunstiger zijn en konden de fondsen waarschijnlijk makkelijk de pensioenen indexeren en misschien nog wel meer extra’s uitkeren.

Nee, zou Rutte zeggen, alle hogere pensioenuitkeringen worden wegbelast en gebruikt voor het hogere doel: de euro in veilig vaarwater manoeuvreren. Bij een dergelijke maatregel zou het Tweede Kamer gebouw ontruimd moeten worden wegens explosiegevaar van Henk Krol.

En niet alleen bij hem. Het is duidelijk. Het beleid van de ECB leidt tot enorme geldtransfers van risicomijdende beleggers, spaarders, verzekeraars en pensioenfondsen naar schuldenaren. Een dergelijk beleid zou nooit op politiek democratische wijze tot stand kunnen komen.

Spannende tijden

Hoeveel Malievelden zouden er te vullen zijn als een kabinet met dergelijke voornemens komt? Alleen een van elke politieke afhankelijkheid gespeende instelling als de centrale bank krijgt dat voor elkaar. Het leidt wel tot gebrom her en der bij de verschillende getroffen groepen, maar tot een revolutie heeft het niet geleid.

Nog niet. Als de financiële markten niet de bom laten barsten, zoals ik twee weken geleden schreef, zou maatschappelijk verzet ook nog wel eens de uitkomst van het ECB-beleid kunnen zijn. Het blijven spannende tijden binnen de Europese Unie.

Marcel Tak is zelfstandig beleggingsadviseur en oprichter/beheerder van het Bufferfund. De informatie in deze column is niet bedoeld als professioneel beleggingsadvies of als aanbeveling tot het doen van bepaalde beleggingen.

Alternatieve beleggingen