Beste Dr.Hoe,
Met de huidige oplopende olieprijs moet het herstel van de wereldeconomie wel spaak lopen. Toch?

De dokter antwoordt:
De redenering lijkt inderdaad eenvoudig. Een fors oplopende olieprijs leidt tot inflatie en uiteindelijk tot groeibeperkende maatregelen van de centrale banken in ontwikkelde markten. De inflatie wordt de kop ingedrukt en als collateral damage de economische groei ook. De meeste economen gaan er op basis van wetenschappelijke studies vanuit dat een hoge olieprijs enkele tienden van procenten aan groei kost.

De consensus is dat elke prijsstijging van olie met 10 dollar de economische groei met 0,2% afremt. Aardig is in dat licht dit plaatje dat de economische groei in de VS afzet tegen het totaal aantal gereden kilometers (wat gezien kan worden als een barometer van economische activiteit – ‘zonder het verkeer staat alles stil’.). 

De dalingen in de grafiek komen volgens The Oil Drum overeen met de spikes in de olieprijs: het Arabische embargo (1973), de Iraanse revolutie (1978), oorlog Iran-Irak (1980) en de invasie in irak en bevrijding van Koeweit (1990).

Geen bewijs voor de consensus
Jim O’Neill, ceo van Goldman Sachs Asset Management, deed in een vorig leven research naar de olieprijs en de impact van stijgingen en naar de rol van het kartel van de olieproducerende landen, Opec. In die tijd, we schrijven begin jaren tachtig, werd volgens O’Neill gewerkt met rekenmodellen waarin elke 10 dollar stijging van de olieprijs die langer dan een jaar intact bleef zorgde voor een afname van de groei van de wereldeconomie met 0,5%.

Maar in die tijd, die gekenmerkt werd door een oliecrisis van ongekende vormen, werd volgens O’Neill gaandeweg duidelijk dat de nieuwe crisis geen verder bewijs voor die wetenschappelijke aanname leverde. Er was maar één stap mogelijk: de consensus moest worden losgelaten. Toch houden bijna alle economen vast aan de stelling dat elke majeure economische recessie wordt ingeleid door een spike in de olieprijs. Ook die van 2008, toen olie even tegen de 150 dollar per vat aanschurkte.

O’Neill trekt dat in twijfel. Vanuit zijn optiek is de vraag naar energie door de opkomende grootmachten India en China een stuk elastischer geworden. Omdat de consumptie in die landen voor een deel gesubsidieerd is, is er vanuit dat werelddeel ook minder vraaguitval bij een oplopende olieprijs. O’Neill denkt dan ook dat een nieuwe recessie kan worden voorkomen als de centrale banken, met name de Amerikaanse Federal Reserve, zijn inflatieangst weet te beteugelen en niet uit pavloviaanse instincten op de rem trapt.

Blame it on the Fed
De kans dat de Federal Reserve die valkuil weet te omzeilen is inderdaad aanwezig. Een van de studies die de vermeende correlatie tussen olieschokken en een daling van de groei van de wereldeconomie betwisten ('Oil prices, monetary policy and macro economy'), dateert uit 1997, geschreven door Bernanke, Gertler en Watson. Zij bezweren dat monetair beleid elk recessiegevaar als gevolg van olieschokken kan bezweren. Niet de spike in de olieprijs heeft al die recessies in het verleden veroorzaakt, maar de paniekreactie van de centrale banken.

Bernanke, Gertler en Watson stelden de vraag hoeveel de olieprijs zou hebben bijgedragen aan de economische neergang als de Federal Reserve in reactie op die prijsstijging (en inflatiedreiging) de rente niet had verhoogd. In hun onderzoek concluderen ze dat hooguit de helft van de recessies kan worden verklaard door de oplopende olieprijs, de meeste recessies werden volgens de drie veroorzaakt door de verhoging van de fed fund rate.

Bernanke mag, nu als voorzitter van de Federal Reserve, veertien jaar later zijn gelijk bewijzen. Afgaande op de stellingen in de studie uit 1997 lijkt hij ‘Mr. Cool’ te gaan spelen. Of het werkt valt nog te bezien, want de studie van Bernanke, Gertler en Watson is ook niet onomstreden. Volgens latere studies gaan zij onder meer uit van een te gering effect van de olieschokken, vooral omdat ze rekenen met een kortere ‘lag’ (tijdspanne tussen olieschok en de voelbaarheid daarvan in de economie) dan andere onderzoekers.

Bernanke mag zijn gelijk bewijzen
Volgens ‘Oil Shocks and Aggregate Macroeconomic Behavior: The Role of Monetary Policy’ - een studie van James Hamilton en Ana Maria Herrera -zou met een langere ‘lag’ moeten worden gerekend. Volgens deze onderzoekers zou een agressief monetair beleid van de centrale banken een economische vrije val dan ook niet hebben kunnen voorkomen. Hoe het dit keer uitpakt, dat blijft tasten in het duister.

O’Neill heeft zonder meer gelijk dat de wereld verandert en dat de BRIC-landen het Umfeld voor de oliemarkt voorgoed een andere kleur gegeven hebben. En dit keer hebben we geen Paul Volcker of Alan Greenspan, maar Ben Bernanke aan de knoppen bij de Federal Reserve. En die kan wel eens uit een ander vaatje tappen. Aan de andere kant van de Grote Plas staat zijn ECB-collega Jean Claude Trichet voor hetzelfde vraagstuk. Wat hij gaat doen? Clusterstock zette de aandelenbeurs, de olieprijs en het ECB-rentebeleid in één veelzeggende grafiek.

Deze Dr. Hoe is geschreven door Peter van Kleef, redacteur bij IEXProfs