In het rapport van McKinsey over de economische gevolgen van de crisis zijn de 45 crisissen van de afgelopen 80 jaar bestudeerd. Volgens McKinsey is de eerste mogelijkheid (fiscale pijn), het meest waarschijnlijk. De waarschijnlijkheid neemt daarna verder naar beneden af. De tweede mogelijkheid (default) is een zeer reële mogelijkheid, alleen is dit voor Westerse landen nu ongebruikelijk geworden. Defaults zijn historisch gezien echter niet ongebruikelijk. De grafiek laat zien dat defaults vaak in clusters voorkomen, en meestal na een economische crisis.

Als we deze lijn doortrekken, betekent dit dat we de komende jaren defaults bij overheden van Westerse landen zeker niet mogen uitsluiten. Iedereen denkt dan direct aan Griekenland, omdat daar de actuele situatie het meest beroerd is. De Griekse situatie kenmerkt zich nu door grote onzekerheid. Als landen in problemen komen, is de standaard procedure om aan te kloppen bij het Internationaal Monetair Fonds (IMF). Zij bieden dan meestal hulp, gekoppeld aan een aantal voorwaarden. Voor Griekenland ligt deze standaard oplossing echter niet direct voor de hand.

Er komt een tijd dat deze landen aantrekkelijk worden

Griekenland is onderdeel van de Europese Unie en heeft de euro als nationale munt. Daarmee is Griekenland economisch gezien een provincie van Euroland. Een oplossing binnen de muren van Europa ligt daarom meer voor de hand dan een ingreep van het IMF in Washington. Punt is alleen dat de Europese Unie nooit goed heeft nagedacht, hoe ze moet omgaan met een lidstaat dat in de problemen komt. Bij de totstandkoming van de Europese Monetaire Unie in 1999 waren de toetredingscriteria: lage staatsschuld, beperkt begrotingstekort en een inflatie die binnen de perken blijft.

Maar hoe een reddingsplan eruit moet zien van een land binnen de eurozone, is niet op papier gezet. Daarmee rijzen vragen als: welk instituut verschaft de financiering? Wie zijn de contributiebetalers, en in welke verhouding? De beroerde status van de Griekse overheidsfinanciën, de onduidelijkheid over de mogelijke reddingsplannen en de niet uit te sluiten kans op een default, zorgen samen voor veel onduidelijkheid. En de problemen beperken zich niet tot Griekenland. Inmiddels is het dominospel bij de overheden begonnen. In euroland is Portugal de volgende en daarna Spanje.

De andere landen in de gevarenzone zijn waarschijnlijk dit jaar ook nog aan de beurt. De komende periode betekent dat je beter van staatsleningen van deze landen kunt afblijven. Maar er komt een tijd dat ook voor de landen, die nu in de vuurlinie liggen, het extra rendement wel erg aantrekkelijk wordt en de kans op default ruimschoots gecompenseerd wordt. Voor bedrijfsobligaties zagen we minder dan een jaar geleden vrijwel dezelfde situatie. Voor staatsobligaties van landen in de vuurlinie gaat dat moment ook komen, maar dat kan nog wel even duren.