Onlangs las ik in het Financieele Dagblad een opvallend artikel over passief beleggen. Het ging niet om de vraag of deze populaire strategie superieur zou zijn ten opzichte van actief beleggen. Integendeel, de schrijver van de column, Auke Plantinga, hoofddocent aan de economische faculteit van de Rijksuniversiteit Groningen, geeft met zoveel woorden aan dat passief beleggen verstandig is.

Toch is Plantinga niet enthousiast over Exchange Traded Funds (ETF), het instrument waarin passief beleggen vorm heeft gekregen. Hij stelt dat passief beleggen maatschappelijk gezien zeer ongewenst is en voor de economie dodelijk. Zonder actief beleggen, zo stelt de hoofddocent, vervalt het fundament onder de financiële markten.

Dat zijn ferme woorden. En dan heb ik het nog niet eens over zijn stelling dat het uitsterven van de actieve belegger net zo dramatisch zou zijn als het invoeren van een verbod op accountants. Het is een opmerkelijk standpunt van Plantinga. Er is veel onderzoek dat uitwijst dat actieve beleggingsfondsen veel moeite hebben de passieve benchmark (index) bij te houden.

Het merendeel van deze fondsen slaagt er niet in, waarbij de kosten deze fondsen natuurlijk direct op een achterstand zetten. Op zichzelf hoeft dat nog niet te betekenen dat elke belegger voor een passieve ETF zou moeten kiezen. De beleggingstijl van de beheerder kan natuurlijk aanspreken en een overweging zijn om voor een actief fonds te kiezen. Dat is niet de reden waarom actief beleggen voor Plantinga zo noodzakelijk is.

Allocatiemechanisme
Waar het hem om gaat is het allocatiemechanisme van de financiële markten. Door actief te beleggen komt de investering automatisch bij het best presterende bedrijf terecht. Zo is er sprake van een optimale allocatie. Helaas blijkt deze theorie in de praktijk niet goed te werken. Als actieve beleggers inderdaad de best renderende keuzes maken, zouden de meeste actieve fondsen (veel) beter dan de benchmark moeten presteren.

Dat is dus niet het geval. Dat ziet Plantinga ook, maar hij komt met een geheel ander argument om actief beleggen te promoten. Als het selecteren van de beste aandelen niet lukt, is er nog een ander reden waarom actief beleggen maatschappelijk gezien onmisbaar is. Door actief beheer kan de belegger de aandelen van de meest duurzame bedrijven selecteren. Zo kunnen ondernemingen worden gestimuleerd die positief bijdragen aan onze consumptiebehoeften.

Een interessant standpunt. Als selectie op rendement niet lukt, dan maar op duurzaamheid. Op zichzelf is daar natuurlijk helemaal niets op tegen. Beleggers die vinden dat ze duurzaamheid moeten stimuleren via hun beleggingsportefeuille, moeten dat zeker doen. Het gaat echter te ver om de belegger de verantwoordelijkheid te geven voor de wijze waarop bedrijven produceren. Ik denk dat de consument zelf en de politiek daar in eerste instantie verantwoordelijk voor zijn.

Het is zeker niet dodelijk voor de economie of financiële markten als beleggers selectie op duurzaamheid aan deze eerstverantwoordelijken overlaten. Er is nog een tweede reden waarom het duurzaamheidargument
van Plantinga geen hout snijdt. ETF’s verschijnen er op een grote hoeveelheid indices. Daaronder valt ook een groeiend aantal met duurzaamheid als selectiecriterium. De passieve belegger heeft dus alle mogelijkheid geheel of gedeeltelijk zijn beleggingen volgens duurzaamheidcriteria in te richten.

Actieve belegger sterft niet uit
Tot slot hoeft de hoofddocent niet bang te zijn dat actief beleggen zal uitsterven. Sterker, hoe meer passieve beleggers er zijn hoe groter het potentiële rendement voor de actieve belegger. Immers, passieve beleggers belonen goed presterende bedrijven niet, omdat alleen maar voor een cluster bedrijven (index) wordt gekozen. Bij een stijgend aantal passieve beleggers zal de onderwaardering van de excellente bedrijven relatief groeien.

Dat betekent dat de beloning voor actieve beleggers deze bedrijven via stockpicking te selecteren toeneemt. Dat zal er toe leiden dat het allocatiemechanisme van de financiële markten gewoon zijn werk blijft doen. De actieve belegger zal door de opkomst van de ETF zeker niet uitsterven. In een goed werkende markt zorgen zowel actieve als passieve beleggers voor een optimale allocatie. Zorgen om het uitsterven van de actieve belegger zijn nergens voor nodig.

• dit artikel verscheen eerder in IEXProfs magazine 03/11 (decemberuitgave)