De beleggingsfondsen uit de categorie edelmetalen staan dit jaar geparkeerd alsof er geen goud- en zilverrally plaatsvindt. Of nog erger, ze hollen achteruit. Sommige zelfs in een stevig tempo. Sinds 1 januari is het best presterende fonds Edmond de Rothschild Global Precious Metal Fund met een rendement van nog geen 4% - omgerekend in euro’s.

Het veruit grootste en bekendste fonds in deze categorie, Blackrock Global World Gold Fund staat op –6%. Tenzij u de gelukkige bezitter bent van de gehedge versie, die voor 2011 rond de 0% noteert. Onderaan het lijstje vinden we Franklin Gold and Precious Metals met –15% en het Gold Discovery Fund met –18%.

Natuurlijk is dat een momentopname. En natuurlijk is het in feite weinig rationeel om het rendement van 1 januari te bekijken, alleen maar omdat we de dag ervoor het laatste blaadje van de scheurkalender hebben geplukt. Maar we zijn nu eenmaal geconditioneerd om rendement per jaar te bekijken. En fondsbeheerders zijn uiteindelijk niet beter dan hun laatste jaarrendement. Vergeten zijn de topjaren die daaraan voorafgingen. De betere goudfondsen scoorden over de afgelopen drie jaar zo’n 25% tot 30%. Per jaar.

Maar dit jaar zit het allemaal flink tegen, ondanks de stijgende goudprijs. Die liep in 2011 op van 1404 naar 1845 dollar per ounce, een stijging van 31,4%. In euro’s was de stijging minder indrukwekkend, maar nog altijd iets meer dan 20%. De goudfondsen zijn daar fors bij achtergebleven. Dat is verklaarbaar, want de fondsen beleggen in aandelen van goudmijnbedrijven en waar de goudprijs omhoog trekt, trekt het negatieve sentiment op de aandelenbeurzen omlaag.

Gouden hefboom
Dat is meteen het grote verschil met de afgelopen jaren toen zowel de beurzen als de goudprijs opwaarts bewogen en goudfondsen daardoor een enorme hefboomwerking hadden. Behalve het negatieve sentiment op de beurzen, is er bij de goudmijnaandelen natuurlijk ook de uitdaging om de oplopende goudprijs om te zetten in hogere winsten.

Wie goed zoekt, vindt voldoende commentaren dat goudmijnaandelen nu goedkoop zijn geworden. Ten opzichte van de goudprijs waren goudmijnaandelen de afgelopen 30 jaar niet zo laag gewaardeerd. De onderstaande grafiek laat zien dat in de afgelopen jaren goudmijnaandelen het veel beter deden dan de goudprijs zelf – tot enkele maanden geleden toen de onrust op de aandelenmarkten opzette. De leverage zit vooral bij de juniors, nauwelijks bij de echt grote namen (seniors).

Die leverage keert zich nu tegen deze bedrijven. De trendomkeer die we dit jaar zien (goud omhoog, goudmijnaandelen omlaag) wordt door verschillende experts op verschillende manieren verklaard. Zo zijn er tegenwoordig meer manieren om te profiteren van een goudrally dan enkele jaren geleden - denk aan de opkomst van ETF’s met onderliggend fysiek goud. Er zijn kortom meer alternatieven dan het kopen van goudmijnaandelen of een fonds.

Maar ook de kosten om goud te winnen nemen toe en daardoor loopt de winstgevendheid niet meer hand in hand op met de goudprijs. Volgens Bank of America Merrill Lynch zijn de delvingskosten in het eerste kwartaal van 2011 zo’n 19% hoger dan een jaar eerder. Toch lijken de bedrijven daar nog niet echt onder gebukt te gaan en blijven de winstmarges oplopen.
 
Goudmijnen ondergewaardeerd - alweer
Reden voor Barry Cooper (CIBC) om goudmijnaandelen spotgoedkoop te vinden. Historisch gezien konden beleggers 4,4x de XAU (tracker op goudmijnaandelen-index) kopen voor de prijs van een ounce goud. Op dit moment ligt dat op circa negen keer. Maar let op. Deze onderwaardering van goudmijnaandelen ten opzichte van goud is een verhit topic dat elke paar jaar opduikt. In 2004 en 2009 bijvoorbeeld. In de tussentijd werd af en toe een beetje van die onderwaardering weggewerkt, maar nooit helemaal.

De correlatie tussen goud en goudmijnaandelen mag volatiel zijn geweest door de jaren heen, hij was er wel. In het tweede kwartaal van dit jaar verdween de correlatie volledig en werd zelfs negatief – een zwarte zwaan in edelmetalenland.

Toch lijken goudmijnfondsen op dit moment een aantrekkelijkere belegging dan fysiek goud zelf – voor beleggers die op deze niveaus überhaupt nog goud willen kopen. Wie al in goud zit, doet er verstandig aan wat fysiek goud (of een Goud ETF die gedekt wordt door fysiek goud) in te ruilen in fondsen/trackers. Zeker als, met een beetje geluk, de aandelenmarkten weer wat herstellen. Toch lijken beleggers zich weinig aan te trekken van de onderwaardering van goudmijnen. De SPDR Gold Shares (GLD), die de spot price van goud volgt, is de afgelopen weken de SPDR S&P500 voorbijgestreefd als de ETF met het meeste vermogen onder beheer - nu ruim 75 miljard dollar. Voorlopig hebben deze gold bugs het gelijk aan hun zijde.

Een alternatief is natuurlijk een shortpositie op de goudprijs (via een inverse ETF of een turbo short met lage hefboom) en een longpositie in de XAU. Zo kan geprofiteerd worden van een verkleining van het 'waarderingsverschil' tussen goudmijnen enerzijds en de goudprijs anderzijds - zonder dat je als belegger kleur moet bekennen over de richting van goud.