Beleggen in Japan, dat was jarenlang goed geld naar kwaad geld gooien. Echter, nu de wereldeconomie voorzichtig herstelt, lijken de kansen voor beleggers in het land van de rijzende zon eindelijk aan het keren. Met dank aan grote buur China.

In maart 2009 omschreef Miyako Suda, lid van het beleidsteam van de Japanse centrale bank de Japanse economie als volgt: "The Japanese economy has tumbled off a cliff into a deep valley and is now wandering around in the mud in dense fog."

Mooie beeldspraak, maar in dit diepe dal zit de Japanse economie al lange tijd. Met de verkiezing van een nieuwe regering – na vijftig jaar regeren is het conservatieve LDP in september verslagen door de liberale DPJ van Hatoyama Yukio – nieuwe economische en sociale maatregelen van diezelfde regering en zicht op economisch herstel, gloort de hoop van de Japan-belegger.

En gezien de rendementen die de verschillende Japan-fondsen dit jaar hebben gemaakt (zie de tabel), mogen deze beleggers tevreden zijn. Natuurlijk helpt het wereldwijd gedragen herstel op de beurzen daarbij, maar aan de andere kant; een goed 2009 zal de verliezen van beleggers van de afgelopen jaren hoogstwaarschijnlijk nog niet goed gemaakt hebben.

Stimuleren consumentenuitgaven
De belangrijkste gebeurtenis dit jaar in Japan is de nieuwe regering. De liberalen laten na vijftig jaar conservatieven een nieuwe wind door het land waaien. En dat is nodig ook. De maatregelen die onder de regering van Taro Aso werden genomen om de economie uit het dal te trekken, voldeden niet meer, aldus Kentaro Sasaki, hoofd Research bij JPMorgan Asset Management Japan.

"Zij richtten zich vooral op infrastructuur en nieuwe bouwprojecten als stimuleringsmaatregelen. Zo werd er bijvoorbeeld gewerkt aan zo’n honderddertig damprojecten. Veel te veel natuurlijk. Traditioneel heeft de LDP nauwe banden met deze sector." Wat echter nodig is, is stimulering van de consumentenuitgaven. Vandaar dat de nieuwe eerste man in Japan, Hatoyama Yukio, andere plannen heeft.

Onder andere door het afschaffen van lesgeld op Japanse openbare scholen en een flinke kinderbijslag voor kinderen onder de vijftien. Dat stimuleert de uitgaven van gezinnen en heeft op lange termijn hopelijk als bijeffect dat er meer kinderen geboren worden. De bevolking in Japan is de oudste ter wereld en dat draagt niet bepaald bij aan de arbeidsproductiviteit en groei.

Daarnaast stelt de regering verschillende belastingverlagingen voor – onder andere geen tol meer op de snelweg – en moet het pensioenstelsel voor al die oude Japanners nodig op de schop. Het pensioensysteem is verouderd en verre van transparant, aldus Kentaro Sasaki. “Werknemers sparen via de overheid. Maar omdat ze niet weten hoeveel ze straks te besteden hebben, zijn ze zuiniger dan nodig en sparen ze meer. Als ze meer overzicht hebben, dan geven ze het geld makkelijker uit.”

Top-10 Japan-fondsen

Toverwoord China
Wat betreft de economische maatregelen heeft de regering de wind in de rug. Het bruto binnenlands product is voor het eerst sinds twee jaar positief, de export trekt aan en consumenten en producenten wordt voorzichtig positiever. Sasaki: “Dit komt omdat Japan een cyclische economie is die vroeg profiteert van een herstel van de wereldeconomie. Zo’n 60% van de Japanse markt bestaat uit cyclische sectoren, tegenover 38% wereldwijd. Ook de strikte kostenbesparingen die de Japanse bedrijven door hebben gevoerd heeft – reeds vanaf het eerste kwartaal – een positief effect op de winstmarges.”

China is echter het toverwoord. De export naar deze belangrijke buur en grootste opkomende economie in de regio is al flink toegenomen. Het bruto binnenlands product als percentage van de industriële productie van Japan – de tweede economie ter wereld – is 21%. In de grootste economie – Verenigde Staten – is dit percentage 13. In andere grote exportlanden zoals China en Amerika is er al sprake van voorraadvorming en ook in Japan begint zich een bodem te vormen, zo schreef Robeco’s hoofd Robeco Global Allocations, Artino Janssen deze zomer in een commentaar over Japan.

De Japanse regering wil de handel met het buitenland nog extra stimuleren door meer vrije handelsverdragen. Momenteel heeft het land dit alleen met Singapore, zo vertelt Sasaki. “Protectionisme is misschien goed voor de binnenlandse productie – bijvoorbeeld rijst – maar helpt de export niet. Dit moet dus snel veranderen.” De hoge yen raakt de export wel, maar de regering heeft aangegeven dit te accepteren en op korte termijn niet in te grijpen.

Wie gaat dat betalen?
“Japan has two main problems. The enormous public debt handicaps the government’s ability to spend additional money to boost the economy, and we are too reliant on exports”, aldus de Japanse chef-econoom Takashi Kamiya van T&D Asset Management in Tokio in de media. Op korte termijn heeft bijvoorbeeld het stoppen van bouwprojecten een negatief effect op de werkgelegenheid, maar de vraag wie het stimuleringsplan gaat betalen is inderdaad veel belangrijker.

“De overheidsschuld als percentage van de economie is met 140% hoog”, zo geeft ook Sasaki toe. Maar voor de komende vijf jaar ziet hij geen problemen hiermee. “De overheidsschuld is gefinancierd met obligaties in handen van diezelfde zuinige Japanse spaarder. Zolang de belasting laag is, zullen die de overheidsschuld blijven financieren.”

De deflatie is volgens hem een groter probleem. Omdat de werkloosheid oploopt – in januari waren er voor elke kantoorbaan al vijf mensen beschikbaar – blijft er sprake van een deflatie-scenario. Voor zowel het terugdringen van de overheidsschuld als de deflatie is groei van de consumentenuitgaven belangrijk.”

Favoriet: banken
Voor beleggers mag het duidelijk zijn dat de bouwsector nu een plek is waar je niet moet investeren. Ook consumentengoederenaandelen – denk aan winkelketens en technologiebedrijven – zijn momenteel niet echt aantrekkelijk. De koers van deze aandelen is hard gegaan en het duurt nog wel even voordat zij hun voorraden voldoende hebben afgebouwd (verkocht dus).

Ook automakers zoals Toyota kampen hiermee. Binnenkort gaat de ecokorting op groene auto’s eraf en dat zorgt volgens Sasaki voor een flinke daling van de vraag. Verrassend genoeg vinden veel analisten banken wel aantrekkelijk. Een van de beleggingsfondsen van het team van Sasaki, het JPMorgan Japan Focus Fund (vergunning in Luxemburg), heeft banken overwogen in portefeuille.

Een geluk bij een ongeluk: door hun eigen jarenlange problemen zijn Japanse banken veel minder blootgesteld aan de kredietcrisis dan Europese en Amerikaanse banken. Het is wel zo dat ze door strengere regulering mogelijk nieuw geld uit de markt moeten halen, wat weer een negatief effect op de prijs heeft. Desalniettemin staan Japanse bankaandelen te boek als oversold.

Favoriet: staal
Sasaki en zijn team bankaandelen kiezen komt ook door de deep value – vooral hele goedkope aandelen – en contraire strategie van het fonds. Een tweede favoriet van de Japanse fondsmanagers in het algemeen is de (staal)industrie. Vanzelfsprekend vanwege de groei van China en het cyclische karakter van de Japanse economie. Maar of Japan deze keer wel goed uit de crisis komt?

Van consumenten en producenten die positiever worden naar daadwerkelijk meer uitgeven en investeren, is natuurlijk stap twee. Vandaar dat veel beleggers sceptisch en voorzichtig blijven met betrekking tot Japan. Zeker is dat er in jaren niet zo’n optimistische spirit is geweest in Japan en daar kunnen beleggers op korte termijn mogelijk van profiteren.

Dit artikel is eerder gepubliceerd in IEX magazine, klik hier voor het hele artikel in pdf.