Ondanks verscherpt toezicht, lukt het overheden maar niet om fraude in de financiële wereld te voorkomen. Bernard Madoff heeft met zijn piramidemodel 65 miljard dollar opgehaald. En hij is niet de enige oplichter. Hoe komt het toch dat dit schijnbaar niet is te voorkomen?

Om de schuld alleen bij overheid en toezichtmodel neer te leggen, is te eenvoudig gesteld. Het is onmogelijk om door wet- en regelgeving fraude te voorkomen. Vertrouwen is het belangrijkste woord in de financiële wereld, maar daar ligt ook meteen de kwetsbaarheid. Een particulier geeft de bank spaargeld omdat hij er vanuit gaat dat hij dit weer terugkrijgt, met rente.

De bank staat onder toezicht en houdt zich veelal aan deze afspraak. Maar hoe anders is dat als gelden worden overgemaakt aan een persoon of instelling die niet onder toezicht staat. Dit wordt ook in vertrouwen gedaan, maar zij kunnen vervolgens doen met het geld wat ze willen.

Extra risico
Aan deze vorm van fraude kan de overheid weinig tot niets doen. Zijn de beleggers zelf ook schuld aan fraude? Zeker en dat heeft alles te maken met hebzucht, waar fraudeurs weer dankbaar gebruik van maken. Denk aan Icesave.

De overheid valt wellicht te verwijten dat ze de Ijslanders niet hebben afgeremd bij het ophalen van spaargeld, maar beleggers is te verwijten dat zij voor een klein beetje extra rendement meer risico nemen bij een onbekende IJslandse bank.

Dat ze nu volledig worden gedekt door de overheid tot een ton is niet slim van de overheid. Beleggers kunnen klaarblijkelijk gokken met opwaarts potentieel, de Staat dekt hen wel. De leerfunctie van Icesave is dus nul voor spaarders. Beter was geweest als zij bijvoorbeeld 80% terug zou krijgen.

Kickback
Nog iets: is het een vermogensbeheerder te verwijten dat hij voor zijn cliënten in Madoff belegde? Sommigen vinden dat de betreffende beleggingsonderneming dan geen gedegen due diligence onderzoek had gedaan. Echter, Madoff had een lang trackrecord, stond onder toezicht van de SEC en grote institutionele beleggers - die normaliter wel een gedegen due diligence onderzoek doen - staken ook geld in zijn fondsen.

Ik vind het verwijtbaar als een beleggingsonderneming meer dan 5% van een portefeuille in een individueel hedgefunds belegd. Een van de belangrijkste opdrachten van een beleggingsonderneming is spreiding aan te brengen in een portefeuille en daaraan wordt dan niet voldaan.   

Een fondsmanager die een subjectieve keuze maakt, is ook ongewenst. Beleggingsondernemingen ontvangen in veel gevallen een deel van de managementfee van een beleggingsfonds van derden terug, de zogenaamde kickback.

Ideale situatie
Als verklaring geven vermogensbeheerders aan dat zij hiervan het selectieproces van de fondsen betalen, maar daarvoor krijgen ze ook nog een beheerfee van hun cliënten. In ieder geval kunnen de verschillen in kickbacks ervoor zorgen dat niet objectieve keuzes worden gemaakt waarbij het belang van de beleggingsonderneming voor die van de cliënt komt.

Bij Madoff-gerelateerde beleggingen kregen beleggingsondernemingen een flinke kickback die het erg aantrekkelijk maakte om hierin te beleggen. De AFM heeft onlangs een leidraad passende provisie beleggingsondernemingen uitgegeven.

Hierin staat: “In een ideale situatie ontvangt de beleggingsonderneming helemaal geen provisies van derden, maar brengt haar kosten direct in rekening bij de cliënt. Een andere mogelijkheid is dat de beleggingsonderneming de provisie die wordt ontvangen van een derde (beleggingsonderneming) één-op-één doorbetaald aan de cliënt.”

De oplossing lijkt dus vermogen op een effectenrekening bij een bank op eigen naam zetten. Dit kan vervolgens beheerd worden door een vakkundige beleggingsonderneming die onder toezicht staat van DNB en AFM. Zorg dat de beleggingsonderneming alleen een managamentfee krijgt en niet verdient aan transacties en al helemaal niet aan kickbacks.