Beste Dr. Hoe,
Onlangs ben ik overgestapt naar een nieuwe baan en nu moet ik mijn eigen pensioen regelen. Mijn eerste gedachte was om elke maand wat in een indexfonds te storten, maar dan was ik bijvoorbeeld sinds 2000 ongeveer een derde van mijn pensioenvermogen kwijt geraakt. Sparen schiet bij de huidige rente van ongeveer 4,5% ook niet echt op. Beste dokter, ik ben heel benieuwd wat volgens u de beste aanpak is.

De dokter antwoordt
De slimme jongens van de grote ver­mogensbeheerders zijn de laatste jaren al over elkaar heen gerold om een zo goed mogelijk antwoord op uw vraag samen te stellen. Fidelity, ABN Amro en DWS hebben zoge­heten target fondsen gelanceerd voor Nederlandse beleggers. Dat is een beleggingsfonds met een vast afloopjaar waarbij het vermogen steeds defensiever wordt belegd naarmate dat jaar dichterbij komt.

Een fonds dat nog twintig jaar te gaan heeft tot zijn afloopdatum, zal bijna het hele vermogen in aandelen beleggen. Als de teller op bijvoorbeeld nog drie jaar staat, wegen obligaties en liquiditeiten veruit het zwaarste mee. Op deze manier wordt voorkomen dat er door een dramatisch beursjaar vlak voor uw pensioen een enorme hap genomen wordt uit het zorgvuldig opgebouwde kapitaal.

Het is uiteraard ook mogelijk om op deze manier te sparen voor de studie van junior, de aanleg van een zwembad of een mooie cabrio. Eigenlijk zijn de fondsen voor dit soort uitgaven nog effectiever dan voor het opbouwen van een pensioen, aangezien dat vermogen geleidelijk over een langere periode wordt opgepeuzeld in plaats van de financiering van één grote aankoop.

Target funds werken bovendien het beste als er een flink startkapitaal is. Als er nog veel tijd te gaan is tot de einddatum, wegen aandelen veruit het zwaarst mee en ligt het verwachte rendement het hoogst. Bij het opbouwen van pensioen wordt meestal elke maand wat opzij gezet. Op deze manier wordt langzaam vermogen opgebouwd en op het moment dat het meeste risico wordt genomen – en het rendement theoretisch het hoogst is – is het belegde vermogen het kleinst.

Zo is er nauwelijks kans om een mooi rendement te halen en in vlot tempo een mooi kapitaaltje op te bouwen. Bovendien moet een belegger eerst zorgvuldig kijken bij welke verhouding tussen risico en rendement van de verschillende target funds hij zich het prettigst voelt. Het Fidelity Fonds met doeljaar 2025 is bijvoorbeeld voor ruim 88% in aandelen belegd, tegenover 73% voor het fonds van DWS en nog veel minder bij ABN Amro.

Doe-het-zelf
Voor een beetje doe-het-zelver is het geen probleem om zelf een pensioen op te bouwen – of aan te vullen. Dat laatste is ook steeds vaker nodig, aangezien er een grote verschui­ving plaatsvindt van defined benefit (uitkeringen gegarandeerd als de pensioenleeftijd is bereikt) naar defined contribution (de hoogte van de premie is bekend, maar de pensioenuitkering is niet gegarandeerd).

Het belangrijkste bij het bepalen van de juiste tactiek is het uitrekenen van het aantal jaren dat u nog wilt (of moet) werken. Voor een periode van minder dat tien jaar is een veilige spaarrekening zo gek nog niet, maar het plaatje is compleet anders als u bijvoorbeeld nog dertig jaar of meer te gaan heeft tot uw 65e. Historisch gezien is het altijd lucratief geweest om voor periodes van langer dan vijfentwintig jaar elke maand voor een vast bedrag aandelen te kopen.

De belegger die op de dag voor de crash van 1929 daarmee was begonnen en maandelijks honderd dollar in (de voorloper van) de S&P 500 investeerde, had in 1954 een vermogen van bijna 170.000 dollar opgebouwd. Dat is een gemiddeld rendement van 11,3% per jaar, terwijl de index een kwart eeuw na de grote crash pas weer op het niveau kwam van 1929.

Het mooie rendement bij een maandelijkse inleg wordt verklaard doordat de markt zich na de crisisjaren geleidelijk herstelde, zodat dus bijna de hele looptijd in een stijgende beurs werd belegd. Bovendien ontving de belegger ook dividend, wat ook niet is meegenomen in de per saldo onveranderde index. Toch is middelen geen garantie voor succes.

Als de beursindex zich precies omgekeerd had gedragen, een enorme rally in 1929 gevolgd door een g­stage daling om zo ook in 1954 weer terug te zijn bij het startpunt, was er geen 170.000 maar slechts 25.700 dollar overgebleven. Zelfs als elke maand 100 dollar in een oude sok was gestopt in plaats van in aandelen, was het eindbedrag ruim 4000 dollar hoger geweest.

Crashproof
Om te voorkomen dat er een enorme hap uit het vermogen wordt genomen door een serie slechte beursjaren of door een crash vlak voor de pensioendatum, kan geleidelijk een deel van het kapitaal veiliger worden weggezet. Door aan het eind van elk jaar 5% van het belegd vermogen over te hevelen naar een spaarrekening. Als dat percentage tien jaar voor de pensioendatum wordt verhoogd naar 10% en vijf jaar later naar 15%, is het vermogen al veel meer crashproof.

Wie bijvoorbeeld sinds eind 1982 op deze manier in de AEX belegt, heeft een vermogen opgebouwd van ruim 137.000 euro (zie grafiek). Dat is veel meer dan wanneer het geld in een oude sok was gestopt (30.300 euro) of als er elke maand wat op een spaarrekening met 4,4% rente was gestort (54.745 euro). Puur beleggen had echter 6000 euro meer opgeleverd dan de veilige methode waarbij elk jaar een deel van het vermogen naar de spaarrekening verdwijnt.

Door de correctie van de afgelopen maanden is wel weer eens duidelijk geworden waarom het geen kwaad kan om voorzichtig te zijn. Degene die al zijn geld in aandelen stak heeft sinds oktober 2007 zijn vermogen met 17,3% zien terugvallen. Dat komt hard aan als het pensioen vlak voor de deur staat. In dezelfde periode verloor de belegger die elk jaar een deel van zijn vermogen veilig stelde slechts 4,2%. En wie al schrikt bij de gedachte aan zo’n tegenvaller, kan overwegen om elk jaar een groter deel van het belegd vermogen over te hevelen naar de spaarrekening.

Worstelt u ook beroepsmatig met een beleggingskwestie? Mail het aan Dr. Hoe.

Dit artikel is gepubliceerd in IEX Profs, nummer 3 2008. Download hier het artikel als pdf (gratis). Dr. Hoe is het pseudoniem van de experts uit het columnistengilde en de redactie van IEX Profs.