Van deals tot demolition

De Fed en ECB zijn schoolvoorbeelden van hoe financiële markten moeten worden voorbereid op veranderingen in het beleid. Er wordt eerst maandenlang geschermd met arbeidsmarktplaatjes, CPI's, PPI's en tal van andere economische data voordat er daadwerkelijk iets verandert. Grote verrassingen zijn daardoor buitengewoon zelden. Wijziging van het monetaire beleid worden als het ware ver van tevoren “getelefoneerd” aan de markten.

Hoe anders is dat bij de Amerikaanse president Donald Trump en zijn tariefdreigementen. De ene dag gaan ze omhoog, de andere omlaag. Beleggers hebben geen idee waar ze aan toe zijn.

Volgens vermogensbeheerder Barry Ritholtz is dat de reden waarom de beurzen de laatste weken zo hard zijn gedaald bij hoge volatiliteit. Het zijn nog niet eens de tarieven zelf, het gaat veel meer om de onvoorspelbaarheid en het amateurisme waarmee de huidige politiek wordt bedreven. Beleggers weten niet wat het einddoel is en ook Ritholtz kan daar alleen maar naar raden.

Hij ziet drie mogelijke scenario’s, uiteenlopend van goed tot rampzalig. De een is waarschijnlijker dan de ander.

1. Best-case

In het beste geval is Trump gewoon bezig met onderhandelen. “We have to take the president seriously, but not literally.” Sancties of tarieven die hij oplegt of waarmee hij dreigt, zijn drukmiddelen - bargaining chips - om iets gedaan te krijgen.

De komende maanden regent het deals en handelsovereenkomsten met de VS. De zogenoemde Pax Americana blijft grotendeels overeind. Dat betekent dat de VS de wereldleider blijft. Daar zal niet iedereen even blij mee zijn, maar het zorgt er wel voor dat de status quo behouden blijft die de wereld decennialang veel welvaart heeft gebracht. 

China belooft ondertussen beterschap op het gebied van oneerlijke concurrentie, protectionisme en piraterij van intellectueel eigendom. De markten zullen opgelucht ademhalen. Een recessie blijft uit, de inflatie daalt en de Fed kan de cyclus van renteverlagingen hervatten.

Helaas voor beleggers maakt dit scenario volgens Ritholtz niet de grootste kans. Hij schat het in op 10% tot 20%. 

2. Base-case

“This gets worse before it gets better.” We moeten eerst door de zure appel heen bijten. In dit scenario breken andere landen niet onder de druk van de VS. Ze gaan op zoek naar andere partners. Er ontstaan regionale allianties die lange tijd voor onmogelijk werden geacht.

Oude vijanden zoals China, Japan, Zuid-Korea en Indonesië slaan de handen ineen, in plaats van deals te sluiten met de VS. Soortgelijke dingen gebeuren elders in de wereld (Zuid-Amerika en Mexico? De EU, Afrika en Zuid-Amerika?).

Deze allianties ontwikkelen zich, waardoor ze het gewicht krijgen om als blok regionale deals met de VS te sluiten. Op de lange termijn is dit voor de markten geen ramp. Er wordt waarschijnlijk wel wat schade toegebracht aan de Amerikaanse economie, de handelsrelaties en het toerisme.

Op korte termijn ziet het er somberder uit voor de VS. De investeringen zullen een tik krijgen omdat niemand weet waar en wanneer te investeren. Dat betekent een milde recessie in de loop van dit jaar. De uitgifte van nieuwe staatsobligaties verloopt ook niet zo denderend waardoor de financieringskosten stijgen, net als het Amerikaanse begrotingstekort.

Veel van de sinds WOII opgebouwde goodwill tussen de VS en de rest van de wereld gaat in rook op. Het enige goede is dat tijd vele wonden heelt. Het is een beetje vergelijkbaar met de Brexit, die ook zo onverwachts kwam en zoveel pijn deed op korte termijn. Inmiddels - een paar jaar verder - beginnen de verhoudingen zich weer te normaliseren.

We hebben hier te maken met een “disruptief” scenario, maar niet zo verstorend als scenario 3. De kans is behoorlijk groot. Ritholtz schat het op 40% tot 60%.

3. Worst-case

In dit scenario komt er een einde aan de wereld zoals wij hem kennen sinds de Tweede Wereldoorlog. De VS trekt zich terug in zijn protectionistische schulp. De Pax Americana houdt op te bestaan. De milde recessie in de VS zal veranderen in stagflatie. The Economist schreef onlangs dat als dit scenario uitkomt, dan zal het de boeken in gaan “als de grootste economische dwaling van deze eeuw”. Trump is de "Demolition Man" die alles kapotmaakt wat in 80 jaar is opgebouwd.

Europa en de VS worden hard uit elkaar gerukt. De dollar verliest zijn status van ’s werelds reservemunt. De financiering van de Amerikaanse overheidsschuld wordt een herculesopgave. De inflatie stijgt fors doordat zorgvuldig opgebouwde toeleveringsketens worden opgebroken.

De levensstandaard van de “gewone Amerikanen” stort in, wat leidt tot een wereldwijde recessie. De werkloosheid stijgt. Bedrijven en consumenten houden de hand op de knip. De financiële markten beven.

De VS verspeelt in dit doemscenario vele vriendschappen. Ritholtz: “De VS heeft de laatste 80 jaar geholpen ziekten over de hele wereld een halt toe te roepen. We hebben de alfabetiseringsgraad in de wereld helpen verhogen en de armoede teruggedrongen. We hebben HIV in Afrika bestreden en malaria. Dat leiderschap is weg, waarmee zoveel goeds verloren gaat.”

In dit duistere scenario kunnen nog veel verschrikelijkere dingen gebeuren, waar Ritholtz niet eens aan wil denken. Gelukkig is de waarschijnlijkheid slechts 10% tot 20%. Het is volgens Ritholtz vergelijkbaar met Russisch roulette met als inzet de Amerikaanse economie van 28 biljoen dollar.