Fed onder vuur, maar beleggers niet onder de indruk

Financiëel journalisten, analisten, beleggers en economen weten dat slecht nieuws vaak in het weekend komt, wanneer de beurzen dicht zijn. Een voorbeeld daarvan zagen we vorig weekend. De Amerikaanse president Donald Trump meldde dat het Openbaar Ministerie uit Washington Jerome Powell, voorzitter van de Fed, heeft gedagvaard. 

Powell zou in het Amerikaanse parlement gelogen hebben over de kosten van de restauratie en de verbouwing van het Fed-gebouw. De kosten vielen namelijk hoger dan geraamd. Het OM dreigt met strafrechtelijk onderzoek naar de gang van zaken.

Powell op zijn beurt deed iets wat we nog nooit eerder hebben gezien: hij beet van zich af via een video. Daarin was hij hard, handschoenen waren uit en de diplomatie, die hem kenmerkt, was nergens te vinden. “Dit gaat niet over verbouwingskosten maar hoe we monetair beleid voeren,” aldus de Fed-voorman.

Ongehoorde aanval

Velen hadden bij het horen van dat nieuws ongetwijfeld meteen gedacht aan de impact ervan op maandag, wanneer de beurzen open gaan. Centrale banken zijn zeer belangrijk voor beleggers, het is niet voor niets dat ze elke zucht laat staan elk woord van centrale bankiers ontleden op zoek naar hints over het beleid dat de instellingen zoals de Fed zullen voeren.

Zo’n openlijke aanval op een centrale bank in het westen hebben we nog nooit meegemaakt. Sterker nog, er zijn opkomende en ontwikkelingslanden, waar de centrale banken vaker onder vuur van politici liggen, waar we zoiets nog nooit eerder hebben gezien. 

Onafhankelijkheid is een must

De echte reden voor de dagvaarding aan het adres van Powell is dat de Fed de rente niet zo snel en fors verlaagt als dat Trump wil. De dagvaarding is daarnaast een duidelijke boodschap aan de volgende voorzitter van de Fed, die dit voorjaar aantreedt (hoewel…daarover zo meer): doet hij niet wat de Amerikaanse president wil, dan zal hij wat meemaken!

Nou ben ik de eerste die zegt dat de Fed eerder slecht dan goed bezig is, zowel de laatste jaren als sinds oprichting. Kijk maar naar de koopkracht van de dollar in die periode. Dat ik mijn boek daarover uit 2012 ‘Geldmoord’ als titel meegaf, zegt veel.

Maar een onafhankelijke centrale bank is een must als je de inflatie laag wil houden en daarmee dus ook de economische fundamenten van een land sterk wil houden. Een centrale bank die beschermd is tegen politieke invloed, voert een meer geloofwaardig beleid, kan impopulaire beslissingen nemen en is beter in staat geldontwaarding laag te houden. Dat laat de monetaire geschiedenis duidelijk zien. 

Grote marktreactie blijft uit

Ik heb vaker betoogd dat de centrale banken in de praktijk veel minder onafhankelijk zijn dan gedacht. Maar als we het over hun onafhankelijkheid hebben, dan is het belangrijk om te noemen dat er een grijs gebied bestaat, waarin je kunt twijfelen over de mate van hun onafhankelijkheid. 

Echter, openlijke aanvallen op die status brengen de discussie buiten dat grijze gebied en kunnen zorgen voor het verlies van vertrouwen op de markten. Kortom, het was begrijpelijk dat beleggers en economen zich afvroegen wat de impact zou zijn als de markten open gaan.

Die schade bleek niet alleen reuze mee te vallen, maar we zouden zelfs kunnen stellen dat die schade er niet eens was. Neem de Amerikaanse dollar. De Fed is de hoedster ervan, dus het was te verwachten dat de dollar minder waard zou worden. Dat is evenwel niet gebeurd. De dollar trok zelfs licht aan deze week.

Aandelenkoersen bleven hoog en de kapitaalmarktrentes daalden, terwijl bij zo’n openlijke aanval op de positie van de belangrijkste centrale bank ter wereld juist een daling van de aandelenkoersen en een stijging van de rentes te verwachten viel.

Steun van alle kanten

Een belangrijke reden – zo niet de belangrijkste – dat de dollar niet verzwakte, aandelenkoersen niet daalden en de rentes niet stegen, is dat vele Republikeinse senatoren en afgevaardigden voor Powell en de Fed in de bres sprongen. Zelfs de parlementariërs die afgelopen jaar forse kritiek op Powell en de bank hadden, namen het nu voor hem op. 

Ook centrale bankiers uit de hele wereld, voormalige ministers van Financiën van de VS, hoogste economische adviseurs van presidenten van beide partijen en alle levende ex-voorzitters van de Fed gingen achter Powell en de Fed – en dus tegenover Trump – staan.

In een gezamenlijke verklaring schreven ze onder meer dat "dit is hoe monetair beleid in opkomende landen, met zwakke instituties, wordt gemaakt, met negatieve gevolgen voor inflatie en de economie."

Zelfs de zittende minister van Financiën zette zijn vraagtekens bij de aanval op Powell en de Fed. Republikeinse senatoren gaven aan geen enkele voordracht voor nieuwe bestuursleden van de Fed in stemming te brengen zolang deze hetze doorgaat.

Powell blijft langer aan?

Dit brengt ons bij een interessant mogelijk gevolg. Eind mei loopt de termijn van Powell als voorzitter af. Zijn benoeming als bestuurslid van de centrale bank, loopt nog een tijdje door. Tot voor kort werd algemeen aangenomen dat hij, als hij zijn voorzittershamer moet overhandigen aan iemand anders, de Fed zal verlaten.

Sinds afgelopen weekend is de kans toegenomen dat hij gewoon zal blijven zitten als bestuurslid om zo Trump geen mogelijkheid te geven iemand in zijn plaats te benoemen en zo zijn greep op de bank te verstevigen. 

Maar het kan ook zomaar zijn dat Powell aanblijft als voorzitter. De Amerikaanse president draagt de nieuwe voorzitter voor en de Senaat moet die goedkeuren. Maar als de Senaat hierover weigert te stemmen, dan dreigt de Fed na eind mei geen voorzitter te hebben. In dat geval zullen de zittende bestuursleden een van hen als voorzitter aanwijzen. De kans is groot dat dat Powell zou zijn.

Het jongste Fed-bestuurslid en een vertrouweling van president Trump, Stephen Miran, kan ook slachtoffer worden. Zijn tijdelijke termijn loopt af op 31 januari dit jaar. President Trump zou hem daarna voor een termijn van 14 jaar herbenoemen, maar daar zou een streep doorheen kunnen gaan als de Senaat weigert te stemmen over Trumps benoemingen bij de bank.

Bankrealiteit blijft dezelfde

Het ziet er op het moment naar uit dat Trump zich vergaloppeerd heeft met de aanval op de Fed. De president zegt overigens niets van de dagvaarding geweten te hebben, iets wat velen moeilijk  te geloven vinden.

Terug naar de markten. Daarop trok de dollar iets aan, daalden de rentes en de aandelenkoersen bleven hoog staan. Wat zegt dat? Er zijn meerdere mogelijkheden: De eerste is dat de schade van de aanvallen op de Fed al in de wisselkoers van de dollar verwerkt zit. De tweede is dat de markt naïef is en niet door heeft wat er op het spel staat als de centrale bank niet onafhankelijk zou opereren.

Een derde mogelijkheid is dat de markt niet naïef is, maar het volste vertrouwen heeft in checks & balances in de VS. Ofwel: het lukt het Witte Huis niet de Fed in zijn greep te krijgen, mede door de opstelling van de Republikeinen in het parlement. 

Zelf hoop ik dat de beursreactie een mix is van de eerste en de derde optie. Ik vermoed dat de gang van zaken niet van invloed zal zijn op hoe de Fed te werk zal gaan en ook niet op het rentebesluit eind van de maand. 

De bank zat al in een spagaat en dat is niet veranderd. Terwijl de inflatie te hoog is (2,7% in december, wat op zijn minst voor ongewijzigde rente pleit), is de situatie op de arbeidsmarkt zorgwekkend aan het worden. Wat juist voor een nieuwe renteverlaging pleit.

Fed-beslissing anders geïnterpreteerd

De aanval op de Fed zal het besluit zelf niet beïnvloeden, maar het zou me niet verbazen als de interpretatie van welk besluit dan ook, wel degelijk door de aanval beïnvloed zal worden. Verlaagt de Fed de rente, dan kan de buitenwereld dat zien als een teken dat politieke druk op de Fed werkt. Zoals gezegd is de inflatie hoog en de Amerikaanse consument ziet de geldontwaarding komende jaren tussen 3,4 en 4,2% uitkomen.

Houdt de bank de rente gelijk, dan kunnen beleggers dat zien als dat de Fed dat om politieke redenen deed. Immers, de ontwikkelingen op de arbeidsmarkt waren een belangrijke reden voor de renteverlagingen in de afgelopen maanden.

As the US Justice Department opens a federal investigation into Fed chair Jerome Powell, economist James Knightley of ING says the worries about the Fed's credibility could unnerve bond markets pic.twitter.com/yPAa7kEjAS

— Reuters (@Reuters) January 15, 2026