Vergrijzing is een probleem en een kans

“Landen met een vergrijzende bevolking staan voor de keuze: niets doen en krimpen, of transformeren en blijven groeien.” Zo begint een onlangs verschenen rapport, getiteld Demographics and Technology, van het Pictet Research Institute, geschreven door Maria Vassalou (zie foto).

Feit is dat steeds meer landen te maken hebben met een gigantisch demografisch probleem. Duitsland, Italië, Spanje, Portugal, Oostenrijk, het hele oostelijk deel van de EU, China, Rusland en Japan zijn voorbeelden van landen of regio's die nu al kampen met krimp en een dalende verhouding tussen werkenden en niet-werkenden.

De algemene verwachting is dat deze groep landen alleen maar groter wordt. Bij de Verenigde Naties gaan ze er vanuit dat over een kwart eeuw, in 2050, álle grote economieën met een krimpende beroepsbevolking te maken hebben.

AI als redder in de nood

Minder werkenden en hogere kosten voor ouderenzorg en pensioenen leidt tot economische krimp. Volgens Vassalou helpt de effectieve inzet van AI en automatisering effectief om dat te voorkomen.

Voor landen die dat niet op tijd beseffen, is er volgens Vassalou geen pardon. Zonder hervormingen staan hen zware tijden te wachten. De verschillen tussen winnaars en verliezers zullen volgens haar enorm zijn.

Wisselwerking

“De wisselwerking tussen demografische druk en technologische vooruitgang zal naar verwachting het economische landschap wereldwijd fundamenteel veranderen. Dat betekent zowel uitdagingen als kansen voor overheden, bedrijven, huishoudens en beleggers.”

Wat Vassalou daarmee wil zeggen, is dat landen zich nooit mogen laten leiden door angst voor nieuwe technologieën. Het omgekeerde is het geval. Er is moed  gevraagd.

Substitutie- en productiviteitsrobots

Zij maakt een onderscheid tussen twee vormen van automatisering en robotisering met behulp van AI. De eerste vorm zijn zogenoemde "substitution robots" die werknemers volledig vervangen. Simpel voorbeeld: iemand die nu nog aan de lopende band werkt bij een autofabrikant is straks niet meer nodig, omdat een slimme robot dat werk prima kan overnemen. Hetzelfde geldt voor dom papierwerk dat een AI-computer waarschijnlijk zelfs beter kan. 

De tweede vorm bestaat uit "productivity robots", die werknemers in staat stellen hun werk sneller en beter te doen. De samenwerking met slimme robots maakt mensen productiever.

Tweesporenbeleid

Het is volgens Vassalou essentieel dat beide sporen van automatisering tegelijk bewandeld worden.

“Landen die dat succesvol doen, zullen het tekort aan arbeidskrachten waarschijnlijk volledig kunnen compenseren met een winst aan productiviteit. Landen die daarentegen blijven hangen in alleen de substitutiefase lopen het risico dat hun concurrentievermogen afneemt.”

Resultaat pas op termijn zichtbaar

Voor beleggers is het zaak die landen, sectoren en bedrijven te vinden die het best met deze uitdagingen omgaan. Eenvoudig is dat niet. Er is bijvoorbeeld een groot verschil tussen de korte en lange termijn.

Zo is het goed mogelijk dat AI in sommige sectoren in het begin helemaal geen productiviteitswinst oplevert omdat werknemers er eerst mee moeten leren omgaan. Pas naarmate de symbiose tussen mens en AI beter wordt, zal de productiviteit stijgen.

Een ander probleem is dat de opkomst van slimme robots en machines niet noodzakelijkerwijs tegelijk plaatsvindt met de daling en vergrijzing van de beroepsbevolking. Dat kan voor conflicten en frictiewerkloosheid zorgen die de overheid in goede banen moet leiden.

Vraag en aanbod

Overheden en bedrijven moeten verder beseffen dat het niet alleen gaat om de productiefactor arbeid. Het gaat ook om de vraag. Een vergrijzend land heeft andere consumentenvoorkeuren dan een land met een jonge bevolking.

Tenslotte zijn er grote verschillen tussen landen en sectoren. Misschien is het ene land goed in machinebouw en een ander in de AI-software voor die machines. Voorspellingen doen over winnaars en verliezers is lastig. Vassalou doet toch een poging.

Kansrijke sectoren

Om een paar positieve voorbeelden te noemen:

• Mensen zullen andere behoeftes ontwikkeling voor huisvesting. Dat geldt niet alleen voor de woning, maar ook voor alles wat erin staat dat het leven voor oudere mensen aangenamer maakt.
• Bij medicijnen is de algemene verwachting dat AI zal zorgen voor een veel snellere ontwikkeling van nieuwe producten en therapieën. Dat daar grote vraag naar bestaat bij oudere mensen is nogal wiedes.
• Hetzelfde geldt voor een gezonde voeding en levensstijl. Vanuit het perspectief van een belegger kun je bijvoorbeeld denken aan technologische hulpmiddelen zoals armbanden die lichaamsfuncties meten, slimme drones die helpen in de landbouwsector en gezonde voeding en vitamines.

Risico's 

Kleding en auto’s zijn daarentegen twee sectoren waar Vassalou minder kansen ziet op het raakvlak van demografie en technologie.

Zo zou de interesse in het hebben van een eigen auto wel eens af kunnen nemen in een vergrijzende samenleving met zelfrijdende auto's. 

Ten tweede zijn dit sectoren waar het aantal werknemers vermoedelijk echt afneemt. Het zijn sectoren waar meer substitutierobots gevraagd zijn dan productiviteitsrobots.