Centrale banken maken zich grote zorgen over zelf gecreëerde problemen

"Centrale bankiers aan beide kanten van de oceaan maken zich zorgen. Grote zorgen. De aanleiding is het faillissement van First Brands, een leverancier van auto-onderdelen. Dat bedrijf had onder meer veel schulden die nergens op de balans te vinden waren.

Het bedrijf kwam in problemen toen het er niet in slaagde verschillende leningen te herfinancieren. Ook een ander branchegenoot kwam in problemen. In hun val ontblootten die bedrijven veel verbanden met financiële instellingen, zoals zakenbank J.P. Morgan.

Ondoorzichtige private kredieten

De toezichthouders, zoals de centrale banken, maken zich inmiddels zorgen over private kredieten, leningen die vanuit banken en niet-banken (denk aan institutionele beleggers zoals pensioenfondsen of verzekeraars maar ook vermogensbeheerders), ook wel bekend als schaduwbanken, verstrekt zijn aan allerlei bedrijven in de afgelopen jaren.

Het betreft doorgaans leningen die lange looptijden hebben maar ook relatief illiquide zijn: geldvertrekker kan er niet zomaar uitstappen of lening doorverkopen. In loop der tijd zijn financiële instellingen die leningen ook nog eens gaan bundelen en doorverkopen aan onder meer particuliere beleggers. Dat gebeurde vaak in de vorm van etf’s.

Zwak toezicht

De kern van het probleem is dat beleggers zich zorgen maken over hoe het zit met talloze andere bedrijven en hun leningen en de verbanden met banken. Zeker nu blijkt dat er in die voor de toezichthouder veelal ondoorzichtige wereld, niet alles volgens het boekje ging. First Brands lijkt bijvoorbeeld hetzelfde onderpand gebruikt te hebben bij verschillende partijen om leningen te krijgen.

Gebrek aan toezicht heeft ongetwijfeld bijgedragen dat dat kon gebeuren maar ook het feit dat beleggers in loop der tijd minder oog kregen voor de risico’s die samenhangen met private kredieten.

Waarschuwingen van BIS en IMF

Eerder waarschuwde de Bank voor Internationale Betalingen (BIS) voor de risico’s die daarmee samenhangen en vorige week deed het Internationaal Monetair Fonds (IMF) dat ook. De Britse centrale bank gaat nader kijken naar de mogelijke risico’s voor de financiële stabiliteit.

De verbanden tussen de banken en schaduwbanken zijn behoorlijk terwijl er veel minder toezicht is op die laatste groep. Die combinatie betekent dat bij problemen banken al snel er last van kunnen krijgen, met mogelijke gevolgen voor de financiële stabiliteit. Volgens het IMF heeft ongeveer 40 procent van de banken in Europa of de VS een blootstelling aan niet-banken ter grootte van meer dan 100 procent van hun eigen vermogen, meldde het Financieele Dagblad onlangs.

Sterk staaltje hypocrisie 

Dat de centrale banken zich er grote zorgen over maken, is dan ook logisch. Maar het is ergens ook behoorlijk hypocriet gedrag! Dé reden waarom verschillende partijen steeds meer private kredieten zijn gaan verlenen sinds 2008, is dat ze op zoek moesten gaan naar rendement op hun geld en geld van hun klanten. Op de traditionele markten voor leningen viel er namelijk jarenlang weinig of niets te behalen door de zeer lage rentes, die zelfs een tijdlang negatief waren.

Dat was niet iets wat uit de lucht kwam vallen maar het directe gevolg van het beleid van de centrale banken. Met onder meer hun beleid van kwantitatieve verruiming, het grootschalig opkopen van staats- en bedrijfsobligaties, zorgden zij daar namelijk voor en, indirect, voor die zoektocht naar rendement buiten de traditionele markten om. Dit is een bijeffect van onverantwoord monetair beleid, zoals sommige economen destijds waarschuwden.

De centrale bankiers die destijds als helden werden gezien, zoals Ben Bernanke en Mario Draghi, blijken nu toch een veel minder heldhaftige rol te hebben gespeeld. In 2008 was er wellicht iets te zeggen voor het opkopen van staats- en bedrijfsobligaties en het verlaten van de rentes naar 0 procent maar de fout die ze hebben gemaakt, is dat ze er vervolgens veel te lang mee bleven doorgaan. Politici vonden het allemaal heerlijk en er verrezen nog net geen beelden van de genoemde centrale bankiers op allerlei pleinen.

Remedie erger dan kwaal?

Inmiddels zijn zij weg en kijkt de wereld tegen een nieuw, potentieel groot, probleem aan. Centrale banken richten mijns inziens meer schade met hun beleid dan dat het voordelen oplevert voor de maatschappij. Ik heb wel eens gekscherend, in de tijd van 0 procent rente en kwantitatieve verruiming, gezegd dat er een waarschuwing hoort te staan op bankbiljetten, net zoals dat geval is op pakjes sigaretten: Let op, centrale banken hollen de waarde van dit bankbiljet uit.

Centrale banken maakten zich eerder al zorgen over aanhoudend te hoge inflatie, iets waar zij met hun jarenlange zeer ruime monetaire beleid aan bijgedragen hebben.

Nu ik de centrale banken zich zorgen zie maken over het bovengenoemde fenomeen, denk ik al snel aan een pyromaan die een gebouw in brand steekt en vervolgens met toegesnelde omstanders hoofdschuddend naar vlammen kijkt en meehelpt emmers met water te brengen om het brand te blussen.

Hypocriet is mijns inziens het juiste woord voor de zorgen van de centrale banken over problemen in de sector van private kredieten."