Met bitcoin bouwen aan de moeder van alle piramidespellen

Bitcoin is voor steeds meer beleggers een logische aanvulling op de portefeuille. Als een van de grootste voordelen wordt het vaste plafond geroemd van 21 miljoen munten. Er is geen enkele centrale bank in de wereld die bitcoins kan bijdrukken om overheidsschulden mee te financieren. Bitcoin is daarom de perfecte veilige haven, stellen de voorstanders.

Een groep financieel bloggers, opererend onder de naam The Small Cap Strategist, denkt daar anders over. In een uitgebreide analyse proberen ze de bitcoin-mythe te ontkrachten.

Ze wijzen daarbij ook op de grote gevaren die uitgaan van een steeds verder opbollende markt rondom het “digitale goud”. In hun ogen is het een piramidespel dat steeds meer gelijkenissen vertoont met de kredietcrisis toen er rondom simpele hypotheekleningen ingewikkelde financiële belegingsproducten werden gebouwd, die later zo goed als waardeloos bleken.

Waarom zo negatief?

1. Digitaal goud

Ten eerste is de vergelijking met goud volgens de bloggers een misleidend verkoopargument voor bitcoin. Er is namelijk een groot verschil. Het aanbod van goud is elastisch. Als de goudprijs - zoals nu - omhoogschiet dan hebben mijnbouwers een incentive om te zoeken naar goudaders. Niemand weet hoeveel goud er precies in de bodem zit, maar geologen vermoeden nog grote reserves. Het wordt alleen steeds moeilijker erbij te komen.

Het aanbod aan bitcoins is daarentegen extreem inelastisch. Van de 21 miljoen munten zijn er ongeveer 20 miljoen "gemined". Om de laatste munten te vinden moeten inmiddels absurde inspanningen geleverd worden met computerrekenkracht die enorme hoeveelheden energie vergt. De bitcoin-gemeenschap prijst dat aan als revolutionaire eigenschap, maar de meeste economen zijn het erover eens dat dit juist een catastrofale tekortkoming is.

Goud kan op zijn minst nog een beetje mee-ademen met de bevolkingsgroei, technologische innovaties en economische behoeften van mensen. Bitcoin heeft die uitlaatklep niet. In de blog wordt het daarom omschreven als “een snelkookpan waarvande deksel is dichtgelast”. 

2. Een deflationaire tijdbom

Wat de bitcoin-adepten vaak vergeten te vermelden, is dat een flexibele geldhoeveelheid niet alleen handig is voor overheden die meer geld willen uitgeven, maar ook essentieel voor een dynamische, op kredietverlening gebaseerde economie.

“Door een systeem te creëren met een volstrekt rigide aanbod, krijg je een monetair systeem dat groei in de weg staat en gedoemd is te mislukken.” 

Het punt is dat in een wereld waar het geldaanbod vastligt, de bevolking groeit en technologische vooruitgang zorgt voor meer productiviteit, de waarde van elke eenheid geld voortdurend moet stijgen ten opzichte van goederen, diensten en arbeid. Alles wordt dan dus in de loop der tijd goedkoper. Er is sprake van permanente deflatie. 

Voor mensen die bitcoins hebben, is dat leuk. Hun koopkracht neemt toe. Maar voor alle anderen is het een ramp. Het vernietigt bovendien een van de belangrijkste motoren van groei: de kredietverlening.

"Het maakt het wiskundig gezien onmogelijk om schulden terug te betalen en zorgt voor een systematische overdracht van rijkdom van jonge, productieve mensen naar een nieuwe elite van bitcoin-bezitters van het eerste uur."

3. Zonder krediet geen groei

Sommige mensen vinden lenen een vies woord, maar het is ongelofelijk belangrijk voor de economische welvaart. “Het stelt particulieren en bedrijven in staat toekomstige consumptie naar het heden te halen en te investeren in productieve activa.”

Bij een bedrijf kunnen leningen bijvoorbeeld worden gebruikt voor de aankoop van machines, computers en investeringen in AI. Overheden investeren in wegen, bruggen en waterzuiveringsinstallaties. Mensen in huizen en bijscholing. Dat zijn allemaal zaken met een multiplicator effect. Een euro die nu wordt geïnvesteerd in een goede machine is een veelvoud waard in de toekomst.

“Dit hele systeem is gebaseerd op de aanname dat de kredietnemer in de toekomst productiever zal zijn en dat de valuta die hij gebruikt om de lening terug te betalen ongeveer evenveel, of iets minder waard zal zijn dan toen hij de lening aanging.”

Bij bitcoins kun je dat op je buik schrijven. De reële waarde van de kredietsom zal door deflatie veel groter zijn. Veel mensen zullen in dat geval twee keer nadenken voor ze een lening aangaan om te investeren in hun toekomst.

4. Monopoly waarbij de beste straten vergeven zijn

De bloggers vergelijken het met een spelletje Monopoly waarbij een paar spelers al voor de eerste dobbelstenen geworpen zijn, beschikken over de duurste straten zoals Kalverstraat, Leidsestraat, Blaak, Coolsingel en Spui. Alle andere spelers zijn daardoor bij voorbaat gedoemd hun startkapitaal te verliezen, zonder hoop zelf eigendommen te kunnen verwerven.

"Dat is geen basis voor een welvarende en dynamische samenleving. Het is een recept voor stagnatie en conflicten tussen generaties en klassen.”

Een milde inflatieomgeving smeert volgens de bloggers de tandwielen van de economie door investeringen aan te moedigen en de schuldenlast beheersbaar te houden.

"Het permanent deflatoire karakter van bitcoin zet dit hele model op zijn kop en creëert een valkuil voor elke potentiële lener. Laten we het voorbeeld nemen van iemand die een huis wil kopen in een wereld die draait op bitcoins. Die persoon heeft een pand op het oog ter waarde van 5 bitcoins. Hij gaat naar een kredietverstrekker en sluit een hypotheek af voor 5 BTC met een looptijd van 30 jaar. In een deflatoire wereld zal de waarde van dat huis dalen. Over 30 jaar is het misschien nog maar 2 BTC waard. Maar de schuld van 5 BTC is ongewijzigd (plus de verschuldigde rente). Dat is niet zo fraai." 

5. Een piramidespel dus

Zover zijn we overigens nog lang niet. Bitcoin is geen algemeen aanvaard betaalmiddel en dat wordt het misschien ook nooit. Een huis of een brood kopen we in Nederland nog altijd met euro's. Veel mensen zien bitcoin vooral als belegging.

De strategie van veel bitcoin-beleggers is “hodl”, hun woord voor “hold” of houden. Aangezien bitcoins geen rente opleveren, dividend of cashflow kan er alleen winst worden gemaakt door verkoop aan iemand tegen een hogere prijs. Combineer dat met de hodl-mentaliteit en je weet dat er weinig munten in omloop zijn.

"De kunst is om telkens een nog grotere gek te vinden die bereid is meer te betalen. Dat wordt in de economie ook wel een Ponzi-systeem genoemd of piramidespel."

Een gevaar van deze structuur is dat het twee kanten op werkt. Eerst gaan de prijzen hard omhoog, iedereen is enthousiast, tot er een moment komt dat niemand meer bereid is meer te betalen voor een bitcoin. Dat is het moment dat mensen zien dat het gaat om een keizer zonder kleren en dat digitale munten gedumpt worden tegen kelderende prijzen. Waar dat keerpunt ligt, weet niemand.

“In tegenstelling tot een bedrijf als Microsoft, dat zelfs tijdens een beurscrash nog steeds winstgevend is en miljarden aan cashflow genereert, heeft bitcoin geen fundamentele waarde die als vangnet kan dienen. Wanneer het sentiment verandert en de geldstromen negatief worden, zal de prijs met dezelfde vanzelfsprekende kracht dalen als waarmee hij steeg. Het is een systeem zonder remmen en zonder bodem.”

6. Financieel kunst- en vliegwerk houdt de zaak draaiend

Volgens de bloggers zitten we nu in een fase van het piramidespel waarin bedrijven steeds ingewikkeldere constructies moeten bedenken om de prijs van bitcoin verder op te drijven. Het bedrijf Strategy Inc. is met de Bitcoin Treasury Company (BTC) leidend op dit gebied. 

"Ze gebruiken echte dollarleningen om bitcoins te kopen, waarmee een hefboomwerking ontstaat vergelijkbaar met de tijdens kredietcrisis fataal gebleken Collateralized Debt Obligations (gestapelde hypotheekleningen) en de zogenoemde CDO-squared-instrumenten (meermaals gestapelde hypotheekleningen)."

Strategy Inc. heeft tot nu toe ongeveer 600.000 bitcoins gekocht met leningen ter waarde van 8 miljard dollar. Het mag duidelijk zijn dat dit op den duur grote structurele risico’s met zich meebrengt als de bitcoin-prijs gaat dalen.

Het ergste is dat de “gewone financiële wereld” ook steeds meer besmet raakt, net als tijdens de kredietcrisis van 2008. “Het is een stapeling van Ponzi-systeem op Ponzi-systeem.”