Rentes stijgen, beleggers bibberen

Het is 215 tegen 214. Nee, dat is geen recordscore in een spannende basketbalwedstrijd, maar de uitkomst van de stemming in het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden over de eerste begroting van president Donald Trump in zijn tweede ambtstermijn.

De Big Beautiful Bill zoals Trump het ruim 1000 pagina’s tellend fiscaal epistel noemde, zal de belastingverlaging uit zijn eerste presidentstermijn verlengen, allerlei uitgaven, onder meer aan sociale zekerheid, kortwieken.

Al met al, aldus onafhankelijke instellingen zoals het Congressional Budget Office of het Committee for a Responsible Federal Budget, zorgt deze begroting voor aan aanhoudend hoog begrotingstekort in de VS in de komende jaren en stuwt die de staatsschuld nog verder omhoog.

Minder animo

Beleggers kijken naar die ontwikkelingen door de bril die kredietbeoordelaar Moody’s aanreikte. Die verlaagde de Amerikaanse kredietwaardigheid van het allerhoogste niveau naar een stapje lager, wat inhoudt dat beleggers iets meer risico lopen dan voorheen.

De langetermijnrentes liepen de afgelopen maanden al regelmatig op en sinds de verlaging van de kredietwaardigheid en de toegenomen kans dat de begroting in de VS is aangenomen, zette de stijging zich door.

Daar kwam vervolgens het nieuws bij dat de verkoop van een 20-jarige staatslening in de VS op aanmerkelijk minder animo van (buitenlandse) beleggers kon rekenen. Stijgende langetermijnrentes zijn geen Amerikaans fenomeen overigens.

Opwaartse druk

In Japan gaat het ook snel omhoog met de leentarieven op de kapitaalmarkt, met sommige looptijden die de hoogste rentestanden ooit aantikken. Mede door de hogere rentes in het land van de rijzende zon, bestaat de kans dat grote Japanse institutionele beleggers een deel van hun beleggingen uit de VS terugbrengen naar het eigen land.

Aangezien Japanse institutionele beleggers grote afnemers zijn van onder meer Amerikaanse staatsobligaties, kan dat de kapitaalmarktrentes in de VS ook onder opwaartse druk zetten. De belangrijke drijfveren achter die opgelopen rentes in de VS en Japan, zijn fragiel.

Neem de Amerikaanse begroting. Die is met een meerderheid van één stem door de Amerikaanse Tweede Kamer gekomen. Zelfs dat was bijna niet gebeurd, ware het niet dat een Democratische afgevaardigde een dag voor de stemming overleed en er nog geen vervanger is gekozen. Bovendien moet de Senaat er ook nog over stemmen.

Geen limieten 

In Japan is de belangrijkste reden achter de gestegen langetermijnrentes het feit dat de Japanse centrale bank probeert haar monetaire beleid te normaliseren na decennia van abnormaal beleid. Een van de kenmerken ervan was de yield curve controle, zeg maar quantitative easing op steroïden.

Hiermee kocht de centrale bank in Tokio zonder limieten Japanse staatsobligaties op om de kapitaalmarktrentes onder een zelfingesteld plafond te houden. Daar is de bank mee gestopt en is ze nu al een jaar bezig met het afbouwen van de posities in de Japanse staatsobligaties.

De bank is nu bezig met een evaluatie ervan, waarbij ze kijkt naar zaken als wat de gevolgen ervan zijn voor de Japanse kapitaalmarkt en economie.

Hogere rentes

Steeds vaker klinkt de roep richting de Japanse centrale bank om ermee te stoppen, zeker omdat er de laatste tijd nauwelijks kopers zijn voor de Japanse staatsobligaties met looptijden van 30 jaar en langer. Als de centrale bank dan zijn stukken aanbiedt maar er geen kopers zijn, drijft zij de rente omhoog.

En dan moet nog de Fed kleur bekennen de komende tijd. De bank hintte erop dat ze de rente tot na de zomer onveranderd wil houden omdat ze de komende maanden wil aankijken hoe de economie zich ontwikkelt en wat de gevolgen van de handelsoorlog zullen zijn.

Maar mocht de economie te snel aan vaart verliezen en werkloosheid noemenswaardig beginnen te stijgen, dan is het maar de vraag hoe lang de Fed de renteboot zal kunnen afhouden. Zelfs als de inflatie hoog blijft in het land, zou het niet verbazen als de bank toch ervoor kiest monetaire teugels verder te laten vieren.

Veranderingen op komst?

Verleggen we de blik op de wat langere termijn, dan komen de Amerikaanse parlementsverkiezingen in november volgend jaar al snel in beeld. Als de economische activiteit vermindert, dan zou het niet verbazen als Democraten een meerderheid behalen in het Huis van Afgevaardigden.

Zeker als het waar blijkt te zijn wat het Congressional Budget Office stelt na de nieuwste begroting door de rekenmolen te hebben gehaald. Het CBO stelt dat de armste Amerikanen er slechter door zouden worden, bijvoorbeeld door forse bezuinigingen op allerlei sociale programma’s terwijl hun rijkere landgenoten juist erop vooruit zouden gaan, door de omvangrijke belastingverlagingen.

Als dan ook de economie minder goed loopt en werkloosheid toeneemt, zou dat een omgeving kunnen creëren voor significante veranderingen in de politieke verhoudingen in Washington.

Andere discussie

Als Democraten daardoor volgend jaar het parlement in handen krijgen, dan zou de situatie wezenlijk anders eruit komen te zien. Niet dat er dan ineens begrotingen zouden komen die geen tekorten vertonen maar met een politieke patstelling die dan zo goed als zeker is, zou de situatie op het begrotingsterrein in ieder geval niet erger hoeven te worden.

De wild card in dit alles is of de Fed zal moeten instappen en Amerikaanse staatsobligaties weer gaan kopen om de kapitaalmarktrentes in het gareel te houden.

Zoals we afgelopen weken en maanden hebben gezien, kunnen dingen van de ene dag op de andere ingrijpend veranderden. Niemand die ons kan garanderen dat de huidige discussie over de Fed, namelijk of de rente wel of niet omlaag gaat, over een paar maanden niet is veranderd in de discussie of de bank staatsobligaties moet kopen of niet.